Doorheen de geschiedenis werden Amazones gewantrouwd als onruststooksters of bewonderd als voorbeelden van vrouwelijke kracht en intelligentie. Amazones werden als heteroseksueel beschouwd tot de twintigste eeuw toen lesbiennes hen adopteerden als symbool voor krachtige vrouwen die zonder mannen leven.
Amazones voor de twintigste eeuw
In oude Griekse legendes, waren de Amazones hevige strijdsters, die in hun eigen land leefden onder de heerschappij van een koningin (of een paar koninginnen). Ze zouden afstammen van de oorlogsgod Ares en ze vereerden Artemis. Ze meden mannen, met uitzondering voor paringsrituelen in de lente. Enkel Amazones die iemand gedood hadden in een strijd mochten paren. Daarnaast zouden ze ook hun mannelijke nakomelingen vermoorden of teruggeven aan de vader, of ze verminken en er slaven van maken.
De amazone op deze vaas draagt een broek en een schild
Hoewel sommige bronnen, zoals Diodorus Siculus, hen plaatsen in Noord-Afrika, staat er in verschillende Griekse teksten dat de Amazones de inwoonsters waren van een gebied rond de Zwarte Zee en sommigen beweren dat ze de macht over Azië bezaten. De Amazones waren de grens tussen de (patriarchale) Griekse beschaving en barbaarse wreedheden. Vaasschilderingen van 575 v.C. stellen de strijd voor tussen de Amazones en Heracles, wiens negende werk erin bestond om de gordel van de koningin van de Amazones te verkrijgen. De Amazonekoningin wordt afgebeeld zonder paard en heeft twee borsten. De traditie dat Amazones één borst afzetten om gemakkelijker met pijl en boog te schieten dook pas veel later op.
In navolging van de Atheense overwinning op de Perzische veroveraars in 490 v.C., richtten de beelden zich op Theseus, de legendarische stichter van Athene, die de koningin van de Amazones (Hippolyto of Antiopa) zou geschaakt hebben en er mee getrouwd zou zijn. De woedende Amazones vielen Athene binnen, maar ze werden overwonnen door Theseus. In een andere Griekse mythe, komt de Amazone Penthesilea met haar leger vrouwen de stad Troje ter hulp. Ze wordt gedood door Achilles na een hevig gevecht. Sommige versies vertellen over hoe Achilles (of zijn zoon) de helm van Penthesilea wegneemt en verliefd wordt op haar schoonheid.
Voor de Grieken stonden de Amazones symbool voor de chaos en wanorde van vrouwen die zich niet wilden onderwerpen aan mannen. In sommige versies lag de oorsprong van hun natie in een revolte die ontstond bij vrouwen die geslagen werden door hun mannen. De Romeinen, die hun eigen mythische wortels naar Troje leidden, hadden een positiever beeld van de Amazones en gebruikten ze in veel van hun werken, bijvoorbeeld in dat van Virgillius, Seneca en Ovid.
Vele wetenschappers hebben zich beziggehouden met de vraag of de Amazones ooit hebben bestaan. Er zijn veel theorieën verwoord, maar voor geen enkele daarvan is er een sluitend bewijs. Sommige moderne feministische wetenschappers geloven dat de legendes over de Amazones ontstonden toen de Grieken contact maakten met meer gelijkwaardige of met matriarchale maatschappijen.
Of ze nu echt hebben bestaan, de Amazones hebben sinds de oudheid veel schrijvers geïnspireerd. Toch werden ze tot de twintigste eeuw niet vereenzelvigd met lesbianisme. De ontwikkeling van de literatuur zorgde er zelfs voor dat de Amazones nog meer heteroseksueel werden beschreven dan dat ze al waren.
Rond de twaalfde eeuw, duiken er Amazones op in werken zoals “Roman de Troie” van Benoît de Sainte-Maure als paardrijdende vrouwelijke ridders die vaak verliefd worden op mannen. In “Het Boek over de Damesstad” van Christine de Pizan uit 1405 staan de Amazones symbool voor vrouwelijke kracht en intelligentie. Amazones (vooral dan Hippolyta, die trouwde met Theseus) waren ontzettend populair van de veertiende tot de zestiende eeuw en doken ondermeer op in werken van Boccaccio, Chaucer, Shakespeare en Spencer.
Het onderwerp kende zijn hoogtepunt tijdens de Elizabethaanse periode waarbij Elizabeth zichzelf soms vergeleek met een Amazonekoningin. Een paar grote schrijvers van de zeventiende eeuw behandelden ook het thema. In de meeste werken echter zijn de Amazones kuise maagden of heteroseksuele geliefdes.
Christopher Columbus, die zich baseerde op de reisverslagen van Marco Polo, dacht dat hij het eiland van de Amazones zou vinden voor de kust van China. Hij zocht ernaar als bewijs dat hij Azië zou hebben gevonden en in 1493 beweerde hij dat hij een eiland had gevonden vol gewapende vrouwen, wat dan weer leidde tot het gerucht dat een nabijgelegen eiland vol goud zat.
De rivier “De Amazone” werd zo genoemd omdat de Spaanse veroveraar er vrouwen ontmoetten die zij-aan-zij met mannen vochten. De legende over Koningin Califia en haar met goud-bewapende vrouwen, groeide uit de Spaanse queeste naar de Amazones en de staat “California” werd naar haar genoemd.
Amazones in de twintigste eeuw
De eerste open literaire band tussen Amazones en lesbiennes kwam er dankzij Natalie Clifford Barney (1876-1972), een rijke Amerikaanse die een merkwaardige lesbische cirkel in Parijs stichtte. Gekend onder de naam “de Amazone” schreef ze twee boeken: “Pensées d’une Amazone” in 1920 en “Nouvelles pensées de l’Amazone” in 1939.
Nathalie en haar minnares, de dichteres Renée Vivien, wilden een lesbische maatschappij stichten die gebaseerd was op wat ze hadden gelezen van Sappho. Het salon van Nathalie had lesbische artiestes zoals Romaine Brooks, Radcliffe Hall, Djuna Barnes, Lucie Delarue-Mardrus, Isadora Duncan, Colette, Gertrude Stein, Rachilde, Mina Loy en Elizabeth Gramont.
Ondanks het feit dat Nathalie de Amazones gelijkstelde met lesbiennes en ondanks de inspanning van Helen Diner om de Amazones te gebruiken als feministisch model, bestond in het begin van de twintigste eeuw het literaire beeld van de Amazone als heteroseksuele, mooie, man-hatende vrouw, die haar gewoontes opgeeft wanneer ze de “juiste” man ontmoet. Katharine Hepburn speelde in haar eerste Broadway-stuk met dit thema: “The Warrior’s Husband” uit 1931. Dit stuk werd later bewerkt tot de musical “By Jupiter” door Rodgers en Hart in 1942.
De stripfiguur “Wonder Woman” is een prinses van de Amazones die haar Paradijseiland verlaat om Amerika te helpen vechten tegen vijanden. Zulke benaderingen hebben geen lesbische inhoud.
De Amazones werden definitief gelijkgesteld met lesbiennes bij het begin van het lesbische feminisme in de late jaren 1960. “Les guérillères” uit 1969 door Monique Wittig is een Amazoonse utopie met een briljante deconstructie van het mannelijke culturele leven. Het ganse oeuvre van Monique Wittig stelt een wereld voor waarin de lesbiennes aan het hoofd staan van een revolutie tegen het concept van geslacht, en haar boeken zijn op vandaag één van de meest belangrijke onderzoeken over lesbianisme.
De Amazones vielen in de smaak van lesbiennes, niet enkel door hun strijdlustig imago (de dubbele bijl die geassocieerd wordt met Amazones, werd een lesbisch symbool), maar ook omdat de Amazones zonder mannen leefden. Titels van lesbische werken zoals “Amazon Expedition: A Lesbian/Feminist Antholog” door Phyllis Birkby uit 1973, “Amazon Poetry” door Elly Bulkin en Joan Larkin uit 1975 en “Amazon Odyssey” van Ti-Grace Atkinson uit 1974 handelen over de gelijkenissen tussen de Amazones en de lesbiennes.
Hoewel de Amazones de “doordeweekse” fictie beïnvloedden, werden de Amazones het vaakst gebruikt in sciencefiction en utopische literatuur. Het invloedrijke “The Female Man” uit 1975 van Joanna Russ gaat over de contrasten tussen onze seksistische wereld en een lesbische wereld. Heel veel andere boeken stellen lesbiennes voor als vrouwen met Amazonekwaliteiten, met maatschappijen waarin enkel vrouwen voorkomen of waarin vrouwen revolteren tegen een onderdrukkende seksistische wereld. Voorbeelden hiervan zijn “Motherlines” van Suzy McKee Charnas uit 1978 en “Society of Free Amazons” van Marion Zimmer Bradley. Hoewel de Amazones het vaakst voorkwamen in de jaren 1970 en 1980, blijven ze als thema schrijvers inspireren, met de tv-serie “Xena, Warrior Princess”, een zeer geliefd personage bij vele lesbiennes, als meest recente voorbeeld.
Liefde en haat, verlangen en afkeer, leven en dood, … de sonnetten van Shakespeare behandelen elk thema uit een mensenleven. De homoseksuele singer-songwriter Rufus Wainwright heeft de sonnetten van Shakespeare bewerkt en er samen met Robert Wilson en het Berliner ensemble een boeiend spektakel van gemaakt.
Als je een liefdesdrankje zou hebben, wie zou je dan waanzinnig verliefd op je laten worden? Timothy, die ontsnapt aan zijn sombere tijd op de middelbare school door te dromen over bruisende musicals, krijgt het antwoord op deze vraag. Nadat een excentrieke leerkracht hem de rol geeft van Puck in de schoolopvoering van “A Midsummer Night’s Dream” vindt hij in het script het recept om een magische bloem te maken waarmee je iedereen verliefd op je kan laten worden. Gewapend met zijn viooltje raast Timothy door zijn bekrompen stadje en maakt hij bijna iedereen homo of lesbisch, te beginnen met de rugbyspeler van zijn dromen…