Zurich

zurich-zwitserlandZurich ligt aan de noordelijke punt van het meer met dezelfde naam en is het financieel en commercieel hart van Zwitserland. Zurich is een mooie en levendige stad met meer dan 1.700 bars, restaurants en clubs en heel veel winkels.

Met meer dan 50 museums is Zurich ongetwijfeld ook een cultureel centrum. Iedereen vinder er iets naar zijn of haar gading en alles ligt binnen wandelafstand. Wie zich toch liever laat rijden, kan gebruik maken van het uitstekende tramnet.

Bezoekers van Zurich zullen blij verrast zijn door de kwaliteit van de holebiscène en de grote keuze aan bars en clubs, die worden bezocht door zowel inwoners van de stad als door toeristen.

Cultuur in Zurich

In Zurich zijn meer dan 50 museums en galerijen . Je zak er dus ook ongetwijfeld iets vinden dat je interesseert.

Zij die de lokale cultuur willen opsnuiven kunnen een wandelingetje door het oude stadscentrum maken. Wie een zicht wil krijgen op een nieuwer deel van de stad, kan terecht in Zurich West. Hier zijn heel veel nieuwe bars en restaurants. Een hoogtepunt is alvast het “Schauspielhaus”, het grootste theater van Zwitserland. Dit theater heeft twee auditoriums, twee bars en een restaurant.

Wie zich nog meer culinair wil laten verwennen kan terecht in de “James Joyse Pub” (Pelikanstrasse) en in de “Aqua” (Mythenquai).

Winkelen in Zurich

Zurich is een paradijs voor shopfanaten. Je vindt er alle grote merken: DKNY, Armani, Gucci, Louis Vuitton, enz… De meeste van die winkels liggen aan de Bahnhofstrasse, die loopt van het hoofdstation tot aan het meer.

Aan het begin van de Bahnhofstrasse is er “Shopville”, een winkelcentrum met 180 verschillende winkels. Hou je het liever kleiner, dan kan je terecht in het oude stadscentrum waar je nog vele kleine boetiekjes kan vinden.

Zurich ’s nachts

De holebiscène in Zurich is springlevend. Je vindt er heel veel verschillende bars en clubs. “Barfuesser” (Spitalgasse) zou de oudste homobar zijn van Europa en ligt in het oude stadscentrum. Deze bar is modern en trekt een jong, modieus publiek aan. Jongeren trekken ook graag naar de “Cranberry” (Metzergasse), ook in het oude stadscentrum. Deze twee verdiepingen tellende bar heeft tijdens de zomer een groot terras.

Wie op zoek is naar clubkan naar het “Labyrinth” (Pfingstweindstr). Ook hier is er een modern décor. Op de benedenverdieping is er een grote dansvloer en boven kan je loungen. Er is ook een darkroom.

Andere aanbevolen bars en clubs zijn “Dynasty Club”, “Lobby Cocktail Bar”, “Carroussel”, “Pigalle”, “Spindergalaxy”, “AAAH” en “T&M Bar Disco”.

Wie op zoek is naar een sauna kijkt best in de “Kontakt”, een lokaal holebimagazine dat alle adressen bevat. Je vindt dit blad overal in de stad.

Tags : , ,
Geplaatst op 16 augustus 2009 - 0 reacties op dit artikel.

Zermatt

zermatt-zwitserlandHoog in de bergen, op 1.620 meter, is de sneeuw in het autovrije Zermatt van de beste kwaliteit in Europa. Het idyllische dorpje ligt genesteld tussen gletsjers en meer dan 38 bergtoppen, waaronder de beroemde Matterhorn.

Skiën in putje zomer

Zermatt is dé plek om in de zomer te skiën in de Alpen. Er is een ultramodern netwerk van skiliften die je naar de pisten brengt waar je de hele zomer kunt skiën, van juli tot eind oktober.

In Klein Matterhorn, op 3.810 meter boven de zeespiegel is er een indrukwekkend ijspaviljoen, een natuurlijke ijsgrot. Naast skiën kan je in Zermatt ook wandelen, fietsen en bergbeklimmen.

Herfstkleuren

Tijdens de herfst zijn de bergen in Zermatt het mooist: met heldere, sterke kleuren. Het diepe blauw van de lucht boven de Matterhorn, de sneeuwwite bergpieken, de gele en groene dennenbomen en de lichtgroene weiden… allerlei kleuren in een geweldig lichtspel. Tot het einde van oktober kan je ervan genieten tijdens lange wandeltochten.

Postkaartberg

De Matterhorn (4.478 m.) is waarschijnlijk de meest gefotografeerde berg te wereld. De berg staat symbool voor Zwitserland net zoals de Eiffeltoren symbool staat voor Frankrijk. Deze majestueuze berg is in elk seizoen fascinerend. Heel veel hotelkamers in Zermatt bieden zicht op deze besneeuwde reus, hoewel je hem het best bekijkt vanaf het meer “Schwarzsee”.

Winterdromen

Of je nu van skiën, snowboarding, sleerijden of wandelen houdt, Zermatt is dé plek om te sporten in de sneeuw. Er is meer dan 400 km aan pistes aanwezig om je bezig te houden in de mooie omgeving van de Zwitserse-Italiaanse grens.

Het winterseizoen duurt hier tot mei, lang nadat de meeste andere skipistes al gesmolten en gesloten zijn. En na een lange dag op de latten kan je genieten van de rustige sfeer in het dorp.

Tags : , ,
Geplaatst op 16 augustus 2009 - 0 reacties op dit artikel.

Luzern

luzern-zwitserlandLuzern is een elegante stad met karakter in het midden van Zwitserland, omringd door natuurpracht en bekend voor de adembenemende bergzichten. Of je nu dol bent op geschiedenis en traditie of je bent verzot op mistige meren en besneeuwde bergtoppen, Luzern zal je ongetwijfeld charmeren.

Romantiek in de stad

De romantische Oude Stad van Luzern bestaat uit middeleeuwse pleinen, beschilderde huizen, eeuwenoude gildenhuizen, kerken en kapellen. Het is een perfecte plek om rond te slenteren, steegjes in te duiken en verborgen binnentuinen te ontdekken. In het “Rosengart” kan je werken van Picasso, Paul Klee en andere modernisten bewonderen. Het “KKL Congress Centre”, aan het meer, is van de hand van Jean Nouvel en wordt beschouwd als één van de meest opwindende nieuwe gebouwen in Europa. Toch is Luzern geen groot openluchtmuseum. De cultuur om op café te gaan is er legendarisch en je vindt er evenveel bars en clubs als in elke andere wereldstad.

Gastvrij

Om te logeren biedt Luzern goedkope B&B´s en herbergen, maar ook luxueuze vijfsterrenhotels. Voor elk budget is er een oplossing. Culinaire fanaten kunnen zichzelf laten gaan in een groot aantal traditioneel Zwitserse cafés en klasserestaurants. En overal word je heel vriendelijk ontvangen.

Op naar de top

Als je de omgeving van Luzern beter wil leren kennen dan kan je gebruik maken van een netwerk van kabelliften en treintjes die je op een comfortabele manier naar de bergtoppen brengen. Zo kan je naar de berg Titlis met zijn spectaculaire gletsjers of naar de Rigi die “de Koningin van de Bergen” wordt genoemd. Vergeet ook zeker de woeste “Pilatus” niet. Verder kan je ook genieten van de Soerenberg en de Brienzer Rothorn.

Het meer van Luzern

Het meer van Luzern is het mooiste van Zwitserland. Dik beboste hellingen rijzen op vanuit de mistige golven en baaien en schiereilanden zorgen ervoor dat je steeds van andere zichten geniet vanop het dek van één van de ouderwetse stoomboten die heen en weer varen op het meer.

Er valt vanalles te doen op en rond het meer: zo kan je bijvoorbeeld een nostalgisch treinritje maken en paragliden. Bezoek zeker ook eens Altdorf, waar William Tell een appel van het hoofd van zijn zoon schoot of ga op pelgrimstocht naar de plek waar William van een boot sprong op het stormachtige meer Uri.

Wedden dat de mysterieuze bergen en de idyllische omgeving je zullen betoveren?

Tags : , ,
Geplaatst op 16 augustus 2009 - 0 reacties op dit artikel.

Genève

geneve-zwitserlandAan de grens van Zwitserland, maar in het centrum van Europa, ligt Genève, de meest on-Zwitserse stad van Zwitserland!

De rest van Zwitserland weet eigenlijk niet wat ze moeten aanvangen met Genève. Hoewel deze oude stad al meer dan 200 jaar deel uitmaakt van de Zwitserse Confederatie, verschilt de stad enorm met andere Zwitserse grote steden. In Genève waan je je eerder in een Franse stad en dat is niet verwonderlijk want de Franse grens is dan ook niet veraf.

Maar Genève is helemaal niet Frans. De taal is dan wel hetzelfde en sommige elementen van de levensstijl ook, maar de identiteit van de stad is helemaal anders.

Genève lijkt wel een groot, ingesloten, mondiaal dorp waar iedereen komt. Wie hoorde bijvoorbeeld nog nooit over de Conventie van Genève? Eén van de redenen waarom de rest van Zwitserland niet goed weet wat ze moeten aanvangen met Genève is precies omdat de hele wereld er zich thuis voelt. Anders dan in de meeste Zwitserse steden, zit Genève vol met buitenlanders die er werken in de vele internationale instituten zoals de V.N., de Wereldgezondheidsorganisatie en Wereldhandelsorganisatie. Allerlei diplomatieke missies, humanitaire organisaties en internationale handelsinitiatieven hebben hier hun thuisbasis. De meeste werknemers van die organisaties praten enkel Engels, wat goed uitkomt voor de meeste toeristen want meestal begrijpen die de Zwisterse en Duitse dialecten niet.

Ook moet je weten dat Genève de geboorteplaats is van de protestantse werkethiek. Nadat de burgers van Genève in 1535 hun katholieke bisschop hadden buiten gegooid, nodigden ze de Franse hervormer Johannes Calvijn uit in hun stad en op die manier veranderde de stad ingrijpend. Calvijn hamerde erop dat het werk voor het plezier moet komen en dat onderwijs belangrijker was dan onwetendheid. Door die manier van werken groeide de welstand in Genève en werd men er zeer tolerant en gebruikte men bij conflicten liever de dialoog in plaats van het wapen. Genève is tenslotte de geboorteplaats van Henry Dunant, de stichter van het Rode Kruis, waarvan de internationale hoofdkwartieren nog steeds in Genève zijn gevestigd. In het Genève van vandaag is die Calviniste achtergrond uitgegroeid tot een gesofistikeerde, kosmopolitische tolerantie van diversiteit, waaronder respect voor de manier van leven van andere mensen. Daarom zouden holebi’s zich geen zorgen hoeven te maken om te reizen naar Genève: er zou absoluut geen homofobie mogen zijn.

Maar, naast al die mensenrechten en chocolade, wat heeft Genève nog te bieden?

Wat te doen in Genève

Genève is gezegend met één van de mooiste natuurlijke omgevingen en de beste manier om daarvan te genieten, is te wandelen langs het meer waar het symbool van de stad staat: een 150 m hoge fontein. Het meer van Genève mondt uit in de Rhône die de stad in twee stukken verdeelt. De brug oversteken is daardoor een dagelijkse routine in Genève.

Een bezoek aan het internationale museum van het Rode Kruis of een gegidste wandeling door het hoofdkwartier van de V.N. in het “Palais des Nation” moet je zeker doen. Zet ook op je lijstje: de historische botanische tuin en het mooie park “La Perle du Lac”.

Het oude stadscentrum van Genève staat vol met historische gebouwen waarvan de archeologische opgravingen van de oude Romeinse stad “Genava” (onder de kathedraal) en het “Maison Tavel” (een gerestaureerd huis) zeker niet te missen zijn. Verder is er nog het Museum van Kunst en Geschiedenis waar je schatten en antiquiteiten kunt bewonderen.

Hedendaagse kunst en film maken ook deel uit van het culturele leven in Genève. Het “Grand Théâtre” is één van de beste operagebouwen in Europa.

Als je Genève tijdens de zomer bezoekt, dan kan je de koelte opzoeken aan één van de stranden langs het meer. Daarvan is het “Bain des Pâquis” een favoriete ontmoetingsplaats van homo’s en lesbiennes.

Op het platteland rond Genève wordt heel wat wijn gemaakt. Ben je dus een wijnliefhebber, bezoek dan zeker de wijngaarden rond Satigny, Dardagny en Russin, alle drie dorpjes die je gemakkelijk met het openbaar vervoer kunt bereiken.

Winkelen

Zij die op zoek zijn naar luxegoederen, belanden in Genève in de hemel. In de “Rue du Rhône” vind je ontelbaar veel winkels met mode, juwelen, horloges (Genève is de thuisbasis van enkele van de grootste horlogemakers) aan exuberante prijzen. Je geld over de balk gooien kan je ook in de “Rue de la Corraterie”.

Iets minder duur, maar wel elegant gaat het er aan toe in de “Rue de la Confédération”, de “Rue du Marché” en in de “Rue de la Croix-d’Or”. Daar vind je warenhuizen en enkele van de beste chocolatiers van Genève.

Logeren in Genève

Genève heeft een groot scala van logies, gaande van Spartaanse jeugdherbergen tot paleisachtige hotels die door de jaren heen werden vereerd met een bezoek door zeer hoogaanstaande gasten, zoals Keizerin Elisabeth van Oostenrijk (Sissi) die naar Genève kwam op zoek naar privacy en rust. Er zijn ook vele kleine familiehotels met voldoende comfort en een vriendelijke bediening waarvan de prijzen niet echt hoger zijn dan in de rest van Europa. Overal worden holebi’s goed ontvangen, maar het “Hotel Luserna” is speciaal bedoeld voor homo’s en lesbiennes en biedt chalet-achtige arrangementen aan in een rustige, groene voorstad van Genève, op enkele minuten van het station.

Genève is dan wel internationaal en kosmopolitisch, wat de keuken betreft is de beste maaltijd ongetwijfeld van lokale afkomst. Je kunt overal goed eten en in de vele pizzeria’s kan je genieten van veel meer dan alleen maar pizza en pasta. Proef zeker eens van de kaasfondue!

Het nachtleven van Genève

Het gerucht gaat dat het leven in Genève stilvalt tussen 6 uur ’s avonds en 6 uur ’s morgens. Echte holebi’s zullen dit weerleggen!

Dames kunnen terecht in het klein cafeetje “La Bretelle” in de “Rue des Etuves” waar veel lesbiennes, studenten en alternative types komen. Tijdens het weekend is er live accordeonmuziek. Aan de muren hangen afbeeldingen van de “Zeven Dodelijke Zondes”. Daarnaast is er ook nog “The Unplugged”, bedoeld voor voornamelijk vrouwen, maar met een gemengd publiek.

Heren duiken in “Nathan”, een bar in een steeg achter de “Rue de la Servette”. Het publiek is er jong en alternatief, dames zijn ook welkom en er hangt een rustige sfeer. In de “Lolipop”, een kelderbar zijn de drankjes goedkoper en is er funky muziek. Wie op zoek is naar iets oudere heren, kan terecht in “Le Concorde”.

“Le Prétexte”, de enige officiële homodisco van Genève trekt vooral mannen aan tijdens het weekend, maar dames zijn ook welkom.

Genève is ook helemaal niet puriteins. In de sauna’s “Les Bains de l’Est” en “Les Avanchets” vind je stoomcabines, jacuzzi’s en rust in het gezelschap van enkel mannen. Op sommige dagen zijn de sauna’s gereserveerd voor vrouwen, check dus op voorhand.

Zoek je liefde in de openlucht? Dan kan een wandelingetje door het “Parc de La Perle” of het “Parc des Bastions” wonderen doen. Er is heel wat tolerantie tegenover nachtelijke homo-activiteiten in het struikgewas, maar net zoals overal is het aangeraden om dit discreet te doen en je gebruikte spullen terug mee te nemen.

Tags : , ,
Geplaatst op 16 augustus 2009 - 0 reacties op dit artikel.

Engelberg

engelberg-zwitserlandEngelberg ligt in het midden van Zwitserland, in de nabijheid van de stad Luzern, op anderhalf uur rijden van de luchthaven van Zurich. Het dorp werd in de 12de eeuw gesticht door een nobelman die in een visioen een engel zag. Het dorp is de thuisbasis van een Benediktijnerklooster die tot 1815 een autonome staat was. Tijdens de 19de eeuw werd Engelberg een voortvarende plek dankzij de verschillende kuuroorden en op vandaag is het een belangrijk skigebied.

Het dorp is zo pittoresk als een prentje op een koekjestrommel, met de traditionele chaletarchitectuur, omring door besneeuwd bergtoppen. In de vallei is het klimaat gematigd maar in de bergen is er genoeg sneeuw om te skiën. Engelbergers hebben hun eigen dialect, maar Duits is er de belangrijkste taal en overal wordt Engels er begrepen.

Grote hotels uit de hoogdagen van het dorp als kuuroord herinneren je aan het verleden en er zijn heel wat hotels, pensions, campings en chalets waarin je kunt verblijven. Je verplaatsen in Engelberg is heel gemakkelijk: het dorp is klein genoeg om overal naartoe te wandelen en er zijn gratis buslijnen naar de skipistes.

Tijdens de winter is het dorp overdag zowat verlaten omdat iedereen op de pistes staat. Engelberg is een paradijs voor liefhebbers van wintersport. Er is een uitgebreid netwerk van ski- en snowboardpistes op het niveau van iedereen. Als het donker wordt, kan je er zelfs skiën op een piste die wordt verlicht met toortsen. Verder kan je er ook sleeën en wandelen. Niet te missen is een uitje met een kabelbaan daar de Titlisberg, waar je kunt genieten van het uizicht op de gletsjer.

Verder kan je een kijkje nemen in de kaasmakerij van de abdij, waar in de kapel het grootste orgel van Zwitserland staat. Je kan je ook op wellness gebied flink laten verwennen, een uurtje doorbrengen in het lokale museum of je volledig laten gaan in de lokale winkeltjes.

De après-ski is hier een ervaring op zich. Er zijn heel veel plaatsen waar je kan eten. Kaasfondue is, naast de vele taart- en chocoladespecialiteiten, de plaatselijke aanrader.

Omdat het dorp zo klein, is er geen echte holebiscène. Wat nog het meeste in de buurt komt van een holebibar is de “Yacatan”, waar je vooral jongeren vindt en een handvol homo’s. De meeste holebi’s verkiezen om naar Luzern te reizen om daar uit te gaan.

Tags : , ,
Geplaatst op 16 augustus 2009 - 0 reacties op dit artikel.

Bern

bern-zwitserlandZoals je zou verwachten van de hoofdstad van Zwitserland, is Bern majestueus en word je er omringd door geschiedenis. De stad werd gesticht in 1191 en is sindsdien het kloppend administratief hart van Zwitserland. Hoewel het er niet zo druk is zoals in andere hoofdsteden, is er toch heel wat te doen. Wat ook je interesses zijn, je zult er bezienswaardigheden, rust en cultuur vinden.

Net zoals overal in Zwitserland, heeft Bern veel mooie plekjes en architectuur. De oude vestingen zijn nu wandelplekken waarop je mooie vergezichten krijgt van de omringende Alpen. De stad ligt op een heuvel die langs drie kanten door de Aare rivier wordt omgeven.

Architectuur

De historische torens en unieke fonteinen van de stad hebben ervoor gezorgd dat Bern erfgoed is op de Unesco-lijst. Eeuwenlang is de stad niet ingrijpend veranderd en je vindt er enkele van de best bewaarde middeleeuwse overblijfselen terug.

Op het wapenschild van Bern staat een beer afgebeeld en nog steeds is er een berenput in de stad, daterend van 1513. Daarnaast is er het parlementsgebouw, een gotische kathedraal en het stadhuis.

Kunst en cultuur

Bern bezit een eclectisch kunstmilieu. Je vindt er bijvoorbeeld de diverse muzikale smaken van Zwitserland terug: country, dance, jazz en klassiek. In Bern zijn er ook 16 museums. Het Museum van Verfijnde Kunst bezit de grootste collectie werken van kunstenaar Klee. Hier ontwikkelde Einstein zijn relativiteitstheorie en het is ook hier dat Tobler zijn wereldberoemde Toblerone uitvond.

Winkelen

Bern heeft één van de langste overdekte winkelstraten in Europa: zes kilometer in totaal! Je vindt er vooral juwelen en kleren. Daarnaast zijn er overal winkelgalerijen, pleinen en zijstraten met veel restaurants en cafés. Op markten kan je verse producten en bloemen kopen.

De holebiscene in Bern

In Bern zijn er een aantal holebicafes en –bars waar je een warm onthaal krijgt. Wel zijn ze meer toegespitst op heren. Vrouwen vinden niet direct hun gading in Bern. Echte clubfanaten zullen ook niet meteen hun ding kunnen doen in Bern, die kunnen dan beter voor Zurich kiezen.

Bern ligt in het midden van Zwitserland en is zeer gemakkelijk te bereiken. Het is ook een goede uitvalsbasis voor tripjes naar Zermatt, Luzerne, het Jungfraujoch en het meer van Genève.

Tags : , ,
Geplaatst op 16 augustus 2009 - 0 reacties op dit artikel.

Basel

basel-zwitserlandBasel, een stad met bijna 200.000 inwoners en een geschiedenis van meer dan 2.000 jaar, ligt aan de oevers van de Rijn aan de grens tussen Frankrijk en Duitsland. Het is wellicht de minst bekende grote stad van Zwitserland: het is er rustiger dan in Zurich, minder mondiaal dan in Genève en de Alpen zijn er ver vandaag. Toch is Basel de tweede grootste stad van Zwitserland en de rijke aristocratische families de er altijd hebben gewoond, hebben er voor gezorgd dat in Basel sinds de renaissance een nadruk wordt gelegd op onderwijs en kunst. Het feit alleen al dat er in Basel meer dan 30 museums zijn, maken dit duidelijk.

Basel is belangrijk voor de Zwitserse economie. Dankzij de goede ligging naast twee grote Europese staten, speelt de stad een sleutelrol in wat betreft infrastructuur en zijn er veel financiële en verzekeringsbedrijven gevestigd. Het is het centrum van de farmaceutische industrie en vele grote bedrijven hebben er hun hoofdkwartier.

Winkelen in Basel

Er is een grote keuze aan winkels in Basel, waar je vaak goedkoper kunt winkelen dan in andere Zwitserse steden. De meeste winkels liggen rond de “Marktplatz” en de “Freiestrasse”. Op de markt zelf vind je stalletjes met fruit, kaas en brood.

Cultuur in Basel

De stad bezit de oudste universiteit (van 1460) van Zwitserland, meer dan 30 museums en galerijen en heel veel kleine theaters. Ongeveer 1.000 concerten gaan elk jaar door in Basel. Ook muziekfestivals trekken veel volk. Tevens zijn er veel uitzonderlijk goede clubs war er nog live muziek wordt gespeeld.

Bezienswaardigheden

De zoo van Basel is één van de grootste dierentuinen ter wereld en heeft een goede reputatie wat betreft het kweken van dieren in gevangenschap. Er zitten ongeveer 4.500 dieren van meer dan 600 verschillende soorten.

Het “Augusta Raurica” in August op ongeveer 12 km van de stad is een aanrader. In deze Romeinse stad woonden ongeveer 20.000 mensen voor het door krijgers uit Duitsland werd verwoest. Je zie er opgravingen en Romeinse schatten, samen met een gereconstrueerd Romeins huis en een Romeinse boerderij.

Holebi’s in Basel

Het holebimilieu is klein. Er zijn slechts een handvol bars en sauna’s. “Dupf” (in de Regasse) is een club, een bar en een restaurant. De “Isola Club” (in de Gempenstrasse) en “L’Opéra” (in de Innere Margarethenstrasse) zijn ook het vermelden waard.

Zij die op zoek zijn naar een sauna kunnen terecht in de “Sunnyday Saun” in de Grenacherstrasse.

Tags : , ,
Geplaatst op 16 augustus 2009 - 0 reacties op dit artikel.

Stockholm

stockholmAls één van de meest vooruitstrevende steden van Europa is Stockholm recent zeer holebi-vriendelijk geworden. De thuisbasis van de grootste gaypride in Scandinavië is ook het centrum van een succesvolle politieke holebi-beweging.

Stockholm, de hoofdstad van Zweden heeft ongeveer 760.000 inwoners. Omdat de holebi’s er een beetje overal wonen en omdat ze goed geïntegreerd zijn in het culturele en burgerlijk leven van de stad, heeft Stockholm geen specifieke “holebi-buurt”. Wel zijn er speciale winkels en ontmoetingsplaatsen voor holebi’s. In het midden van de jaren 1990 kende Stockholm plots een sterke groei van holebi-bars en –clubs in het Södermalm-kwartier, dat tevens het centrum is van de politieke holebi-activiteiten.

Politieke vooruitgang

In 1944 haalde Zweden holebiseksualiteit uit het strafrecht. Toch bleef holebiseksualiteit nog lange tijd als een ziekte beschouwd en holebi’s konden – en werden vaak – opgesloten in klinieken waar hun seksuele geaardheid werd bewerkt met aversietherapie.

Maar in 1950 werd het RSFL (De Zweedse Federatie voor Lesbische en Homoseksuele Rechten) opgericht, de eerste Zweedse organisatie voor homo’s en lesbiennes. De politieke worsteling voor gelijke rechten voor holebi’s begon. De eerste aanpak van het RSFL was gelijkaardig aan deze van Amerikaanse holebi-organisaties met de nadruk op het helpen van holebi’s om zich aan te passen aan te maatschappij. Maar in de jaren 1960 en 1970, profiterend van de seksuele revolutie die de seksuele houdingen in Scandinavië veranderden, werd het holebi-activisme agressiever en beter georganiseerd. Het gevolg was dat de Zweedse holebi-beweging, waarvan het hoofdkwartier in Stockholm was, grote vooruitgang boekte in de strijd naar gelijkwaardigheid.

In 1978 werd de leeftijd waarop personen van hetzelfde geslacht seks mocht hebben met elkaar, gelijkgesteld met deze voor personen van het andere geslacht. In 1979 werd holebiseksualiteit geschrapt als medische diagnose.

Als antwoord op de Aids-epidemie in de jaren 1980 werden strenge wetten aangenomen die besmettingen moesten indijken en sauna’s werden gesloten. Maar tezelfdertijd versterkte de Zweedse regering holebi-organisaties zoals het RSFL waardoor deze het dan weer voor elkaar kregen dat in 2003 de sauna’s weer de deuren konden openen.

In 1987 zorgde de “Wet op Samenleven” voor legale erkenning van homoseksuele en lesbische koppels. De “Wet op Partnerschap” uit 1995 gaf koppels van hetzelfde geslacht dezelfde rechten als deze van getrouwde heterokoppels.

In 2002 werd Zweden het vierde Europese land dat homoseksuele en lesbische koppels toeliet om kinderen te adopteren. Homoseksuele en lesbische paren konden zich laten registreren voor een legaal partnerschap waardoor ze het recht krijgen om kinderen te adopteren.

In 2005 kregen lesbiennes het recht om zich te laten insemineren, iets wat daarvoor enkel weggelegd was voor heteroseksuele vrouwen.

Ondertussen is men in Zweden aan het debatteren of homoseksuele en lesbische koppels moeten kunnen trouwen. In een enquête uit 2004 zeiden zes op de 10 Zweden dat ze het recht moeten krijgen om in de staatskerk te trouwen. Toch bestaat er een georganiseerde beweging, die vooral bestaat uit leden van de Christen Democraten, die deze huwelijken probeert te verhinderen.

In 1999 werd discriminatie op de werkplaats op basis van seksuele geaardheid illegaal en het “Bureau van de Ombudsman tegen de discriminatie op basis van seksuele geaardheid” werd opgericht. Hoewel de Zweedse regering die ombudsman aanduidt voor een termijn van zes jaar, is dit bureau een onafhankelijke dienst die opgericht werd door het parlement.

Het bureau is ervoor verantwoordelijk dat de wetten die discriminatie op basis van seksuele geaardheid moeten verhinderen, worden nageleefd. Het bureau verzamelt discriminatieklachten en kan ze voor de rechtbank brengen. Het bureau is ook verantwoordelijk voor campagnes om homofobie tegen te gaan en fungeert ook als onafhankelijk adviesorgaan voor de regering als het gaat om wetten over seksuele geaardheid.

Gaypride in Stockholm

Gaypride in Stockholm

Gaypride

Stockholm zag zijn eerste gaypride in 1998 en is nu de thuisbasis van de grootste gaypride in Scandinavië. “Stockholm Pride”, een evenement van een week en is één van de grootste jaarlijkse festivals in Stockholm. De gaypride trekt jaarlijks ongeveer 30.000 bezoekers aan.

Stockholm is gebouwd op 14 eilanden en de gaypride gaat door in het “Pride Park” op Södermalm, het grootste eiland. In andere delen van de stad zijn er tegelijk andere pride-evenementen, waaronder filmvoorstellingen, tentoonstellingen, politieke debatten, vergaderingen en natuurlijk ook fuiven. Sinds 2002 heeft de gaypride in Stockholm een “Pride House”, een cultureel centrum waar open debatten worden gehouden en andere activiteiten doorgaan.

Toch is de Stockholm Pride niet zonder controverses. In 2003 viel een groep van 30 skinheads, leden van een rechtse politieke partij, de pride aan met flessen en stenen. Twee van hen werden gearresteerd.

Steun

In 1971 nam het RSFL biseksuelen in zijn werking op, in 2001 transgenders. Het RSFL is zowel een sociale en een politieke vereniging. In 2003 waren er ongeveer 6.700 leden. Het RSFL heeft takken in gans Zweden, het hoofdkwartier bevindt zich in Stockholm.

De Zweedse Jeugdfederatie voor de rechten van Lesbiennes, Homo’s, Biseksuelen en Transgenders was eerst de jeugdwerking van het RSFL. In 2003 werd deze groep een onafhankelijke organisatie, gerund door jongeren.

De Zweedse Associatie voor HIV-positieve Mensen (Riksförbundet för hivpositiva) is een nationale organisatie met het hoofdkwartier in Stockholm. Deze dienst vecht tegen discriminatie, helpt HIV-positieve personen en zorgt voor HIV-educatie.

Tags : , ,
Geplaatst op 16 augustus 2009 - 0 reacties op dit artikel.

Praag

praagPraag, dat aan de Vltava rivier gelegen is, is de hoofdstad én tevens grootste stad van de Tsjechische Republiek. Praag is het centrum van de wetgevende, administratieve, zakelijk, culturele en educatieve instellingen. Praag is ook het centrum van het Tsjechische holebileven, van de beweging die de politieke rechten voor holebi’s nastreeft, en een betekenisvolle bestemming voor holebitoeristen.

De stad Praag heeft een bevolking van ongeveer 1,2 miljoen inwoners, terwijl haar stedelijke agglomeratie naar schatting een bevolking telt van meer dan 1,9 miljoen.

De Tsjechische Republiek maakte vroeger deel uit van het Centraal-Europese land Tsjechoslowakije, dat opgericht werd in 1918 volgend op de val van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk op het einde van de Eerste Wereldoorlog. Praag werd de hoofdstad van de nieuwe natie.

Tsjechoslowakije werd een staat onder communistische heerschappij van 1948 tot de Fluwelen Revolutie, een geweldloze opstand die de communistische regering in 1989 omverwierp.

Op 1 januari 1993, gekend als de Fluwelen Scheiding, werd Tsjechslowakije vreedzaam opgesplitst in de Tsjechische Republiek en Slowakije. Praag werd de hoofdstad van de nieuwe onafhankelijke Tsjechische Republiek.

Praag is één van de meest bezochte steden in Europa en sinds 1990 is het gegroeid tot één van de toeristische topbestemmingen van de wereld. In 1992 werd het historische centrum van Praag opgenomen in de UNESCO-lijst van “World Heritage Sites” (culturele hoogpunten in de wereld).

De Tsjechische Republiek is in de laatste jaren liberaler en holebivriendelijker geworden. Praag heeft een levendige en zichtbare holebigemeenschap, die vooral gelegen is rond het Vinohrady-gebied, dicht bij het stadscentrum. Een aantal bars, dansclubs en pensions hebben er de deuren geopend en voldoen hiermee aan de diverse behoeften van de holebigemeenschap en van het toenemend aantal holebitoeristen die naar de stad trekken om er te genieten van de schilderachtige charme en de gastvrije atmosfeer.

Praag is ook een jaarlijks holebifilmfestival rijk, alsook occasionele holebigerelateerde theaterproducties en plaatselijke kunstinrichtingen, lezingen en tentoonstellingen over lesbisch-gerelateerde onderwerpen in het Praags centrum voor Genderstudies.

Homoseksualiteit is wettelijk aanvaard in de Tsjechische Republiek, vanaf de minimumleeftijd van 15 jaar. Het Tsjechische leger stelt de seksuele geaardheid van haar soldaten niet in vraag en homoseksualiteit kan technisch gezien geen reden tot ontslag zijn uit het leger.

De Tsjechische Republiek was één van de eerste postcommunistische Centraal-Europese landen die het partnerschap tussen hetzelfde geslacht legaliseerde. Hoewel de president van de Republiek, Vaclav Klaus, aanvankelijk zijn veto erover uitsprak, werd de wet toch van kracht in 2006, waarbij holebiseksuele koppels vele van de rechten van getrouwde heteroseksuele koppels toegekend kregen, inclusief erfenisrechten en de mogelijkheid om beslissingen inzake gezondheidszorg te nemen voor zieke partners. Het geeft koppels van hetzelfde geslacht echter niet de mogelijkheid om kinderen te adopteren.

Geschiedenis

Het gebied waar Praag opgericht werd, werd bewoond sinds het Paleolithische Tijdperk. Rond de vierde eeuw Voor Christus, werden er vaste boerengemeenschappen gevestigd door de Keltische Boii-stam; in feite is de Latijnse naam voor het gebied, “Boiohaemum” afgeleid van de naam van de stam.

Van ongeveer 870 tot 1306 heersten de Premyslids, een Tsjechische dynastieke familie, over het grootste deel van Bohemen en vestigden er het Kasteel van Praag als hun permanente koninklijke residentie.

Kolonisatie, handel en culturele activiteiten namen gestaag toe in Centraal-Europa en Praag, gelegen temidden van vele continentale handelsroutes, groeide in omvang. Praags Staré Mesto (Oude Stad) werd gesticht in 1234 en de Malá Strana (Kleine Stadsdeel) in 1257.

Praag begon echt te gedijen in de veertiende eeuw tijdens de heerschappij van Karel IV van 1346 tot 1378. Hij ontwierp persoonlijk Praags Nové Mesto district (Nieuwe Stad) waar het Karelplein gelegen is, en bestelde het gebouw van de St. Vitus Kathedraal, een gotisch meesterwerk, dat gelegen is binnen het Praag Kasteel, dat Karel ook herbouwde in de gotische stijl. Hij wijdde het gebouw van de Karel Brug in, die de Vltava rivier kruist, en richtte één van de oudste universiteiten van Europa op die op heden bekend staat als de Karel Universiteit.

In de zestiende eeuw kwam het Koninkrijk van Bohemen onder de heerschappij van de Habsburgdynastie, een situatie die driehonderd jaar bleef duren.

Spanningen tussen Tsjechische protestanten en pro-Habsburgse katholieken leidden tot de “Dertigjarige” Oorlog die begon in Praag in 1618, maar uiteindelijk bijna heel Europa erin betrok.

Er kwam een einde aan de Dertigjarige Oorlog met de Vrede van Westphalen in 1648. Het Koninkrijk van Bohemen kwam opnieuw onder heerschappij van de Habsburgers. De Habsburgers verbanden alle andere religies dan het katholicisme en protestantse leden van de Tsjechische adel werden hun eigendommen ontnomen, die geschonken werden aan loyale katholieke gezinnen. De Duitse taal en cultuur wonnen aan betekenis in de hele Tsjechische landstreek. Bovendien werd het centrum van het Habsburgse hof verhuisd van Praag naar Wenen.

Praags val van een keizerlijk centrum naar een provinciale stad leidde tot een felle economische terugval en een gestage afname van de bevolking.

Met de komst van de Industriële Revolutie op het einde van de achttiende eeuw, begonnen Praags rijkdommen echter te veranderen, namelijk toen de fabrieken gebruik begonnen te maken van de steenkoolmijnen en ijzersmelterijen in de nabij gelegen gebieden.

Bovendien won de Tsjechische Nationale Renaissancebeweging aan stootkracht waarbij het belang van de Tsjechische taal en cultuur en de nationale identiteit hersteld werden. Instellingen zoals het Nationaal Theater en het Nationaal Museum werden opgericht om de Tsjechische geschiedenis en cultuur te huldigen.

Met het einde van de Eerste Wereldoorlog in 1918 viel het Oostenrijks-Hongaarse Rijk en werd de onafhankelijke staat Tsjechoslowakije opgericht, dat bestond uit de historische Tsjechische landen Bohemen, Moravië en Silesië, alsook Slowakije en Roethenië. Praag werd de hoofdstad en het Praag Kasteel de zetel van de eerste president.

Duitse nazi-strijdkrachten vielen Praag binnen op 15 maart 1939 en riepen het gebied uit tot Duits protectoraat. Het Tsjechische verzet tegen de Duitse bezetting bereikte een hoogtepunt in de Praagse Opstand van 5 mei 1945, een drie-dagen-durende aanval om de stad te bevrijden waarbij zo’n 1700 Tsjechische inwoners en verdedigers stierven tijdens de gevechten.

Op 9 mei 1945 kwam het Sovjetrussische Rode Leger aan in Praag en bevrijdde de stad en bijna geheel Tsjechoslowakije van de Duitse bezetting. Vervolgens kwam het land onder politieke en militaire controle van de Sovjetunie.

De Tsjechische autonomie werd onderdrukt door het wrede totalitaire Sovjetregime. Toch werden er na enige tijd politieke en artistieke vrijheden toegekend die leidden tot hervormingen die bekend werden als de Praagse Lente van 1968, een kortstondig seizoen met doelstellingen van volledige democratie, een einde aan censuur en “socialisme met een menselijke kant”.

De Sovjetunie en haar geallieerden reageerden met een invasie van Tsjechoslowakije door 200.000 troepen en 2.000 tanks te sturen op 21 augustus 1968. Deze militaire reactie onderdrukte alle verdere pogingen tot democratische hervormingen.

Het nieuwe strikte Sovjetleiderschap behield controle over het land tot de Fluwelen Revolutie, een geweldloze revolte die begon in de straten van Praag op 17 november 1989, en tot ieders verrassing al snel de Sovjetrussische regering omverwierp.

Tsjechische en Slowaakse afscheidingsbewegingen stimuleerden vervolgens de vreedzame opsplitsing van Tsjechoslowakije in de Tsjechische Republiek en Slowakije op 1 januari 1993, wat bekend werd als de Fluwelen Scheiding. Václav Havel, de Tsjechische schrijver en voormalig dissident, werd verkozen tot de eerste president, en Praag werd de hoofdstad van de nieuwe Tsjechische Republiek.

De Tsjechische Republiek werd lid van de NAVO in 1999 en van de Europese Unie in 2004.

Rechten voor holebi’s

In tegenstelling tot de onderdrukkingen die het leven onder de communistische regering van Tsjechoslowakije kenmerkten, omvat het hedendaagse leven in de Tsjechische Republiek een grote persoonlijke vrijheid. De Tsjechische Republiek wordt inderdaad beschouwd als één van de meest liberale landen in Centraal-Europa en is in de afgelopen jaren holebivriendelijker geworden.

Hoewel homoseksualiteit in Tsjechoslowakije in 1961 gedecriminaliseerd werd, werd het holebileven er toch van nabij gecontroleerd en soms op harde wijze geregeld door de Sovjetregering. Na de val van het communisme in Tsjechoslowakije, ervaarden de burgers een opmerkelijke stijging van hun persoonlijke autonomie op alle niveaus, inclusief seksuele keuzes.

De meerderjarigheid voor seksuele daden werd gelijkgesteld in 1990: van 18 jaar voor homoseksuelen tot 15 voor zowel homoseksuele als heteroseksuele partners. Homoseksuele prostitutie, voor personen van 18 jaar of ouder, werd datzelfde jaar gedecriminaliseerd.

De Tsjechische Nationale Arbeidswetgeving werd herzien in 2001, waardoor er een anti-discriminatiebescherming voorzien werd op basis van de seksuele geaardheid. Bijgevolg stelt het Tsjechische leger de seksuele geaardheid van haar soldaten niet in vraag.

Beperkte wettelijke erkenning van gezinspartnerschappen voor koppels van hetzelfde geslacht bestaat in de Tsjechische republiek sinds 2001, namelijk toen “personen die in een gemeenschappelijk huishouden leven” erfenis- en successierechten in huisvesting toegekend kregen.

Geregistreerde partnerschappen

De wettelijke regeling van het geregistreerd partnerschap voor koppels van hetzelfde geslacht – waarbij vele van de financiële voordelen en burgerrechten die wettelijk gehuwde heteroseksuele koppels genieten, toegekend worden aan koppels van hetzelfde geslacht – werd tussen 1995 en 2006 verscheidene malen door de Tsjechische regering voorgesteld en vervolgens verworpen. De wet werd van kracht in 2006.

In 1995 kondigde de Tsjechische regering plannen aan om haar burgerwetboek inzake familierecht te herzien en er werd een voorstel tot geregistreerd partnerschap geformuleerd, gebaseerd op de baanbrekende Deense wet op geregistreerd partnerschap van 1989. Maar tegen het einde van het jaar werd het wetsvoorstel inzake geregistreerd partnerschap reeds in de marge geplaatst.

Club Valentino in Praag

Club Valentino in Praag

Tijdens het volgende decennium kwam het wetsontwerp meerdere malen opnieuw ter sprake. Het miste in 1997 de goedkeuring met twee stemmen. In 1999 haalde het wetsontwerp het alweer niet. In februari 2005 werd het wetsvoorstel opnieuw verworpen, maar ditmaal met een tekort van slechts één stem.

Hoewel het merendeel van de afgevaardigden van de Tsjechische Sociaal-democratische, Communistische, en Vrijheidsunie politieke partijen rechtlijnig in het voordeel van de wet stemden, kwam er sterke tegenkanting vanuit de Burgerlijke Democratische Partij, de grootste rechtsgezinde partij in de Tsjechische Republiek. Christen-democraten verzetten zich ook tegen het wetsontwerp en beargumenteerden dit door te stellen dat een staatserkenning van partnerschappen van hetzelfde geslacht een bedreiging vormde voor de traditionele gezinswaarden en de opvoeding van kinderen.

Vertegenwoordigers van tien christelijke kerken in de Tsjechische Republiek riepen de wetgevers ook op om het wetsvoorstel te verwerpen en waarschuwden hierbij dat dit “het familieleven zou verzwakken en chaos in waarden zou teweegbrengen, voornamelijk dan in de jongere generaties”.

Desalniettemin werd op 26 januari 2006 een nieuwe wet, die een huishoudelijke partnerregistratie voor koppels van hetzelfde geslacht inhield, eindelijk door het Tsjechische parlement goedgekeurd.

Op 16 februari 2006 sprak president Vaclav Klaus, medeoprichter van de Burgerlijke Democratische Partij, zijn veto uit over de wet en beargumenteerde dit door te stellen dat de wetgeving een “overdreven staatsregeling van het privé-leven” beoogde.

Na de bekendmaking van het veto, marcheerden holebi’s doorheen de straten van Praag tot het presidentiële paleis. De Tsjechische holebirechtenorganisatie “Gay Initiative” noemde het veto “een daad tegen de democratie”.

Als reactie hierop verkreeg de Eerste Minister Jirí Paroubek, lid van de Tsjechische Sociaal-democratische Partij, op 15 maart 2006 een parlementaire meerderheid die het veto verwierp. De wet werd eindelijk van kracht op 1 juli 2006.

Koppels van hetzelfde geslacht die zich laten registeren als partners hebben nu dezelfde rechten als wettelijk gehuwde koppels in de Tsjechische republiek, inclusief het recht op erfenis, het recht om informatie te verkrijgen over de gezondheid van zijn of haar partner en de optie om niet tegen elkaar te getuigen voor het gerecht.

De wet laat echter niet toe dat partners van hetzelfde geslacht kinderen adopteren.

Tegen januari 2008 hadden bijna vijfhonderd Tsjechische koppels van hetzelfde geslacht hun partnerschap laten registreren.

Holebiorganisaties

De bekrachtiging van de Tsjechische Wet op Geregistreerd Partnerschap was het resultaat van jaren van activisme en lobbying. De eerste Tsjechische holebirechtenorganisatie was de “De Holebiburgers van de Tsjechische Republiek”. Deze groep, die opgericht werd in 1990 en met hoofdzetel in Praag, had als hoofddoel de goedkeuring van een wet op partnerschap voor koppels van hetzelfde geslacht. De organisatie kreeg een nieuwe naam in 2000, namelijk het “Holebi-initatief”.

Toen het geregistreerd partnerschap van kracht werd in juli 2006, verklaarde Jirí Hromada, voorzitter van het “Holebi-initiatief”, dat de groep haar doelstellingen gerealiseerd had en dat het nu “tijd was voor een jongere generatie activisten om het roer over te nemen en hun eigen doelstellingen voor de toekomst te bepalen”. Bijgevolg hield het “Holebi-initiatief” op met bestaan op 31 december 2006.

Een andere holebirechtenorganisatie, de “Bond van Holebi’s”, met hoofdzetel in Praag, gaat nog steeds door met het eisen van meer holebirechten in de Tsjechische Republiek. De Bond doelt erop partnerschappen van hetzelfde geslacht volledig gelijk te maken aan heteroseksuele huwelijken. De belangrijkste bezorgdheden van de groep voor koppels van het hetzelfde geslacht betreffen het adoptierecht, het recht op gezamenlijk vermogensbezit en het recht om samen een enkele belastingsbrief in te dienen.

Hoewel er in 2001 antidiscriminatiewetten aangenomen werden in de Tsjechische Republiek, blijft discriminatie tegenover holebi’s op de werkvloer ook een hoofdbezorgdheid voor de Bond.

Hoewel er op dit moment nog geen officiële pride-evenementen bestaan in de Tsjechische Republiek, organiseert de stad “Mezipatra”, het grootste jaarlijkse holebifilmfestival in Centraal- en Oost-Europa. Het festival, dat van start ging in 2000 en elk jaar plaatsvindt in de maand november, brengt zo’n 80 holebigerelateerde speelfilms, kortfilms, en documentaires onder de aandacht. Het festival omvat ook een aantal ondersteunende evenementen en gastsprekers.

Tags : , ,
Geplaatst op 16 augustus 2009 - 0 reacties op dit artikel.

Torremolinos

torremolinosTorremolinos is één van de weinige reisbestemmingen op het Europese vasteland waar het hele jaar door toeristen op afkomen. Het is waarschijnlijk de meest bekend trekpleister van de Costa del Sol aan de zuidelijke kust van Spanje. Toch is er niet zoveel bekend van de plaatselijke holebiscene.

Deze scene bevindt zich in het centrum van Torremolinos in een buurt met de naam “La Nogalera”. Langs de “Calle de la Cruz” vind je niet minder dan 14 homobars en vier clubs.

In de “Men’s Bar” zijn de drankjes goedkoop, is er een grote darkroom en worden er de hele tijd video’s getoond. Het “Partenon” is een populaire dansbar met een fantastische sfeer, geweldige muziek, twee verdiepingen en terras. Je kan er ook genieten van diverse happy hours, er zijn twee darkrooms en een grote dansvloer.

Wil je iets anders, probeer dan de “Contacto”. Dit is een typische Spaanse bar met een darkroom. De dj is een dragqueen en deze draait voornamelijk Spaanstalige muziek. Hier is de sfeer rustig. Wil je echt een goed gesprek hebben met iemand, dan kan je terecht in de “Pourquoi Pas”, een kleine bar.

Sommige homobars in Torremolinos sluiten hun deuren om drie uur ‘s nachts, anderen om vijf uur, maar als je de hele nacht wil doorgaan dan kan je naar de “Bavaria”, de “Buddy’s” en de “Bronx” waar je homo’s aantreft uit heel Europa.

De eerste gaypride in de Costa del Sol werd gehouden in Torremolinos in september 2000 en trok 5.000 bezoekers, wat niet slecht is als je weet dat er maar 20.000 inwoners zijn. Sindsdien wordt het holebitoerisme er hard gepromoot.

Natuurlijk kan je in Torremolinos nog veel meer doen dan enkel in een holebibar zitten, de Costa del Sol is een waar paradijs voor de avontuurlijke toerist. Zo is het “Alhambra”-paleis één van de beste voorbeelden van de Moorse architectuur en kan je gezellig ronddwalen in de kleine steegjes van het dorpje Mijas. Verder kan je ook een kijkje nemen in Gibraltar en in Puerto Banus.

Puerto Banus, een haven net naast die van Marbella was in de jaren 1970 een reisbestemming voor de jetset. Sinds de jaren 2000 kent deze plek een heropleving en kan je er terug een bekend iemand tegen het lijf lopen. Je kan er naar de verschillende yachts gaan kijken of jezelf eens goed verwennen in de verschillende pianobars, restaurants en boetieks.

De stranden aan de Costa del Sol horen bij de beste van Europa. Torremolinos zelf heeft twee grote stranden: Bajondillo en Poseidon. Als je wat privacy zoekt dan kan je ook terecht in één van de duinen.

Tags : , ,
Geplaatst op 16 augustus 2009 - 3 reacties op dit artikel.