Zweden

zwedenZweden is een Scandinavisch land dat sinds 1995 lid is van de Europese Unie. Het land heeft een bevolkingsaantal van 9 miljoen mensen. Zweden, een liberaal en democratisch koninkrijk, heeft de reputatie van seksueel heel vrij te zijn, maar heeft toch een wet die kopers van seks bij prostituees bestraft.

De Zweedse Middeleeuwen

Eén van de eerste Zweedse verwijzingen naar holebiseksualiteit is te vinden in ‘Revelaties’ van Heliga Birgitta. Zij beschuldigt Koning Magnus Eriksson ervan onnatuurlijke betrekkingen te hebben met de edelman Bengt Algotsson. Birgitta klaagt dat de koning “meer van mannen houdt dan van God of van zijn eigen ziel of zijn eigen echtgenote.”

De middeleeuwse Zweedse wetten bestraften bestialiteit maar geen holebiseksualiteit. Toch werd dit gezien als een belediging tegenover God.

De vroege moderne tijd

Koningin Christina (1626-1689) staat bekend als lesbienne. Ze had een intieme relatie met haar hofdame Ebba Sparre, die door de koningin “La Belle Comtesse” werd genoemd. De mannelijke verschijning van Koningin Christina was deels het resultaat van haar status als regerende monarch. Het fatsoen vereiste dat zij streng was. In de film ‘Queen Christina’ met Greta Garbo wordt nadruk gelegd op de voorliefde van de koningin om zich als man te kleden.

Hoewel er geen Zweedse wetten waren tegen homoseksualiteit, werden in de zeventiende en achttiende eeuw ongeveer 20 mannen berecht voor sodomie. Er zijn geen gevallen van lesbianisme bekend uit deze periode.

In 1609, tijdens de voorbereiding van een nieuw strafrecht, was er sprake om holebiseksualiteit als misdaad op te nemen, maar dit gebeurde niet. Waarschijnlijk gebeurde dit niet omdat politici geen slapende honden wilden wekken. M.a.w. men wou de bevolking niet informeren over andere vormen van seksualiteit, vooral omdat Christenen niet mocht spreken over deze vorm van zondigen.

Er zijn verslagen over een aantal vrouwelijke travestieten uit de zeventiende en achttiende eeuw. Zo was er Karin du Rietz die van huis wegliep en als man wachter werd bij de koninklijke rechtbank. Vele van deze vrouwelijke travestieten traden in dienst bij het leger als man zoals Anna Jöransdotter, Ulrika Stålhammar en Lisbetha Olofsdotter.

De opvallendste Zweedse homo in de achttiende eeuw was Koning Gustav III (1746-1792). Zijn seksuele gewoontes waren vaak het onderwerp van roddels. Naar verluidt werd hij voor het kunnen verwekken van een erfgenaam bij de koningin geholpen door zijn favoriete ruiter Adolph Fredric Munck. Gustav III had heel wat favoriete mannelijke hovelingen, waaronder Gustaf Mauritz Armfelt. Er is geen twijfel over de homoseksualiteit van de koning. Zijn bewind wordt herinnerd als een gouden periode voor Zweedse culturele prestaties.

De negentiende eeuw

Het Zweedse strafrecht uit 1864 verbrak de stilte over holebiseksualiteit. Sinds de Middeleeuwen was enkel bestialiteit als één van de drie “sodomietische zonden” (bestialiteit, holebiseksualiteit en onnatuurlijk overspel tussen man en vrouw) opgenomen als misdaad. Maar in 1864 voorzag de wet in hoofdstuk 18, deel 10 twee jaar gevangenisstraf en dwangarbeid voor deze drie overtredingen. De wet maakte geen onderscheid tussen geslachten.

De belangrijkste Zweedse holebi’s van deze periode waren de poëet Erik Sjöberg Vitalis (1794-1828), de geschiedkundige Wilhelm Erik Svedelius (1816-1889), de filosoof Pontus Wikner (1837-1888) en de schrijver Viktor Rydberg (1828-1895). Selma Lagerlöf (1858-1940), een winnares van de Nolbelprijs, was een lesbienne.

Zweden, begin twintigste eeuw

Tijdens de twintigste eeuw werd seksualiteit belangrijker. Seksualiteit was tijdens de laatste jaren van de negenttiende eeuw een onderdeel van de geneeskunde geworden. Dit proces bleef duren tot 1930 toen de invloed van Sigmund Freud en van de psychiatrie belangrijker werd. Bovenden werd seksualiteit gezien als een moderniteit en werd het steeds meer het onderwerp van sociale voorschriften. De Zweedse regering stelde talrijke aanbevelingen op, meestal over seksuele hygiëne en voortplanting.

In 1932 diende Vilhem Lundstedt (1882-1955) het voorstel in bij de Riksdag (het Zweedse parlement) om holebiseksualiteit te legaliseren. In navolging van dit voorstel werden werkgroepen opgericht, onderzoeken uitgevoerd en begon het debat.

Tijdens de jaren 1930 drongen vernieuwers er op aan om homoseksuelen te beschermen tegen groepen van jonge mannen die hen chanteerden. Maar tijdens de jaren 1940 wou men jonge mannen beschermen tegen de verleiding van homoseksualiteit.

In 1944 werd holebiseksualiteit gelegaliseerd. De leeftijd waarop holebiseksualiteit was toegestaan was 18 voor mannen, met speciale voorschriften wat betreft diegenen tussen 15 en 21, en 15 voor vrouwen. De pers bleef schrijven over mannelijke prostitutie, overdreef het voorkomen ervan en voedde hiermee een morele paniek.

De holebi werd beschouwd als het tegenbeeld van de hetero en werd tijdens de jaren 1950 gezien als een bedreiging voor de gemeenschap. Zoals overal in de Westerse wereld tijdens de koude oorlog, werd de holebi een publieke vijand en als bedreiging van de staatsveiligheid gezien.

Deze houding kan men terugvinden in twee Zweedse schandalen in de jaren 1950. Kurt Haijby was een jongeman die kennis had gemaakt met Koning Gustav V en die daarna grote sommen geld kreeg om het stilzwijgen te bewaren over zijn relatie met de koning.

In mei 1950 was er de Kejne-affaire. Dominee Karl-Erik Kejne (1913-1960) beschuldigde regeringsleden en hoge officiëlen ervan lid te zijn van een homosekuele vrijmetselarij die zijn leden beschermde tegen wettelijke vervolging. Ook Koning Gustav V zou lid geweest zijn.

Deze beschuldigingen leidden tot een gewelddadig debat over corruptheid in de wet. De regering stelde een comité van burgers samen, maar het resultaat was nogal schraal. Eén enkele minister, Nils Quensel (1894-1971) verliet de regering. Echter, door deze schandalen werd de publieke mening over homoseksualiteit negatiever.

Het RFSL

In 1950 werd een nieuwe organisatie opgericht; het RFSL (de Zweedse federatie voor holebirechten). Deze organisatie voorzag een plek waar homo’s en lesbiennes samen konden komen om te praten over hun interesses.

Eén van de stichters van het RFSL was Allan Hellman (1904-1982) een ingenieur uit Lysekil, een klein stadje in het westen van Zweden. Hij werd gezien als “de dapperste man in Zweden” omwille van zijn openheid en zijn manier van recht-door-zee te zijn. Een andere belangrijke figuur in het RFSL was Eric Thorsell (1899-1980), die vanaf 1930 voordrachten gaf over holebiseksualiteit. Hij was een metaalarbeider uit Surahammar en had één jaar gestudeerd aan het Magnus Hirschfeld Instituut in Berlijn. Zijn ervaring was ontzettend nuttig voor het RFSL.

Om lid te kunnen worden van het RFSL moest je aanbevolen worden door andere leden. Net zoals de holebi-groeperingen in het Amerika uit die tijd, lag de nadruk op discretie, anonimiteit en de nood aan verandering in de gemeenschap.

Het nieuwe activisme

De neiging om de eigen holebiseksualiteit te verstoppen, veranderde vanaf 1968 met de opkomst van de activisten-generatie. Tijdens de jaren 1970 kwam in Zweden de nadruk op openheid te liggen. De eerste bevrijdingsmars vond plaats in örebro in 1971. Deze werd gevolgd door gelijkaardige marsen in andere steden.

In 1977 werd de eerste grote mars gehouden in Stockholm maar het was pas in 1998 dat dit een populair evenement werd. Tegenwoordig is deze mars een jaarlijkse viering geworden waarop steeds meer bezoekers op afkomen.

Slechts weinig Zweedse mensen durfden tijdens de jaren 1960 uitkomen voor hun holebiseksuele geaardheid. Eén van deze was de schrijver Bengt Martin. Hij en zijn partner praatten over hun leven als homokoppel tijdens een televisiedebat in 1968. Als antwoord kregen ze veel brieven van eenzame homo’s en lesbiennes. In 1971 verspreidde het RFSL holebi-informatie voor scholen waardoor studenten meer te weten kwamen over het leven van homo’s en lesbiennes.

In 1972 was Zweden het eerste land met een wet over geslachtsverandering. In 1978 werd in Zwedende leeftijd vanaf wanneer mannen en vrouwen seks mochten hebben, gelijkgesteld. Of het nu ging om heteroseks, homoseks of lesboseks, iedereen mocht seks hebben vanaf 15 jaar.

In 1979, na een succesvolle demonstratie in het ‘Socialstyrelsen’ (het Zweeds ministerie van Gezondheid en welzijn), werden homoseksualiteit, lesbianisme en biseksualiteit geschrapt van de lijst van mentale ziektes.

Het proces naar gelijkheidheid

Tijdens de jaren 1970 poogden activisten om wetten te schrappen die waren aangenomen om de Zweedse bevolking “te beschermen tegen holebi’s”. Tijdens de jaren 1980 werd er aangedrongen op wetten die homo’s en lesbiennes beschermden. In 1987 werd de eerste Zweedse wet aangenomen die homo’s en lesbiennes beschermde tegen discriminatie op het werk. Andere wetten volgden snel.

Langzaam kwam er in de Zweedse opinie een verandering ten goede voor de holebi’s. De eerste stap naar een homo- en lesbohuwelijk werd genomen in 1987 toen in de ‘Riksdag’ de ‘Wet op Samenwonen’ werd aanvaard. Deze werd in 1995 gevolgd door een ‘Wet op partnerschap’. Deze laatste wet zorgde ervoor dat homo- en lesbokoppels bijna dezelfde rechten kregen als getrouwde heterokoppels.

Echter, enkele holebi-activisten reageerden negatief op deze wet omdat deze niet voorzag in het recht op adoptie. Positief was dat homo- en lesbokoppels nu wettelijk herkend waren en daardoor ook zichtbaarder werden. Velen van hen begonnen eigen ceremonieën rond hun samenzijn op te zetten.

In 1999 stelde Zweden een ombudsman aan die discriminatiegevallen van holebi’s moest onderzoeken. Hans Ytten werd de eerste holebi-ombudsman. Hij had al ervaring als rechter en had reeds lang een leidinggevende functie binnen het RFSL.

Zweden bleef werken aan de verbetering van de sociale positie van holebi’s. In 2003 kregen homo- en lesbokoppels de toestemming om kinderen te adopteren. Twee vrouwen of twee mannen konden nu ook beiden ouder zijn van hun gemeenschappelijke kinderen. De niet-biologische moeder of vader adopteert de kinderen van zijn of haar partner en krijgt zo dezelfde rechten en plichten als de biologische moeder of vader. In 2003 nam Zweden ook een wet aan waardoor het verboden werd om groepen op te hitsen tot geweld tegenover holebi’s.

AIDS

Het eerste bewijsbare geval van AIDS in Zweden was in 1982. Deze nieuwe ziekte zorgde voor paniek en er werd gevreesd voor een epidemie. AIDS zorgde tijdelijk voor meer negatieve reacties tegenover de holebi-gemeenschap.

Om de verspreiding van deze ziekte te voorkomen deed Zweden heel wat inspanningen naar organisaties die te maken hadden met homo’s. Deze inspanningen bestonden ondermeer uit de versterking van het RFSL en de creatie van een HIV-secretariaat. Daarbij kwamen nog uitgebreide preventiecampagnes over HIV.

Zweden nam ook enkele zeer strenge wetten aan die de verspreiding van HIV moesten beletten. Wie betrapt werd op het overtreden van deze wetten, kan voor onbepaalde tijd opgesloten worden. In 1987 sloot het Zweedse Ministerie van Sociale Zaken alle homosauna’s. Plaatsen waar mannen vluchtige seks konden hebben met vreemden werden gezien als een bedreiging en als mogelijke plaats waar HIV kon verspreid worden. Echter, in 2003 zorgde politieke druk ervoor dat deze wet werd herroepen.

De Zweedse Kerk

Homohuwelijk zwedenIn 2002 werd de Zweedse Kerk gescheiden van de Staat. Ondertussen wordt gepoogd om mogelijk te maken dat homo- en lesbokoppels kunnen trouwen in de kerk. In 2003 gaf een raad van bisschoppen de opdracht om na te gaan hoe homo- en lesbohuwelijken mogelijk zouden zijn in de kerk.

Enkele officiëlen van de kerk vinden holebiseksualiteit nog steeds een zonde. De tentoonstelling ‘Ecce homo’ van Elisabeth Ohlson met afbeeldingen van Jezus in holebi-milieus zorgde in 1998 voor heel wat protest.

Besluit

Een lange politieke strijd heeft ervoor gezorgd dat Zweedse holebi’s zich niet meer hoeven te verstoppen, dat ze partnerschappen kunnen aangaan en kinderen kunnen adopteren. Tijdens de laatste veertig jaren is de situatie van de Zweedse holebi’s heel wat verbeterd. Deze progressieve houding tegenover seksuele minderheden mag tot voorbeeld dienen van andere landen in de Europese Unie.

Vertel anderen over dit artikel :
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Twitter
  • E-mail this story to a friend!
  • Netvibes
  • NuJIJ
  • Technorati
Geplaatst op 15 augustus 2009 - 0 reacties op dit artikel.

Tags : ,

Geef jouw mening

Invulvelden met een (*) zijn verplicht in te vullen.