Ijsland

ijslandVroeger werden IJslandse holebi’s niet aanvaard door hun maatschappij. Echter, sinds een tijdje kennen IJslanders een betere wettelijke bescherming. Toch blijven IJslandse holebi’s die niet in de hoofdstad wonen het moeilijk hebben.

De eerste inwoners van IJsland waren Ierse monniken die er op het einde van de 8ste eeuw een kolonie stichtten. Zij verlieten echter het eiland rond 850 door de komst van vikingen. Daarna werden Ierse en Schotse slaven de belangrijkste inwoners van IJsland.

Het leven was niet gemakkelijk voor de eerste inwoners van IJsland. Het binnenland van IJsland wordt bedekt door resten van lava en door ijsvelden. Slechts een kwart van IJsland, vooral langs de kustlijn, is bewoonbaar.

Het IJslandse parlement, de “Althing” werd in 930 opgericht, maar Noorwegen oefende een grote macht uit over het eiland. De Noorse koning Olaf I begon rond het jaar 1000 een campagne om de IJslanders tot het katholicisme te bekeren.

In 1264 kreeg Noorwegen de volledige macht over IJsland en maakte daarmee een einde aan de bloederige rivaliteit die bestond tussen de lokale stammen. De hoge belastingen die Noorwegen oplegde waren ontzettend zwaar voor de IJslanders.

De situatie verbeterde er niet op toen Noorwegen samen met IJsland ingelijfd werd bij het Deense koninkrijk. De Denen hadden geen interesse voor IJsland, waardoor het eiland zowat in verval raakte.

Tijdens de negentiende eeuw flakkerde de interesse voor IJsland terug op. In IJsland zelf werd een beweging opgericht die streefde naar onafhankelijkheid. Het eiland kreeg in 1874 een beperkte mate aan zelfbestuur en werd in 1918 een zelfstandige staat binnen de Deense unie. Pas in 1944 werd IJsland een volledig onafhankelijke republiek.

De eerste IJslandse holebi’s

Er is maar weinig bewijs over holebi’s in het oude IJsland. De oude Noorse saga’s hebben geen verhalen over homo’s of lesbiennes maar ze bevatten wel verschillende stukken die gaan over vergeldingsacties door mannen die beschuldigd werden van bottom te zijn. Passieve mannenseks werd beschouwd als “onmannelijk” gedrag en was daarom een bedreiging voor de reputatie van de man als leider of als krijger.

Met de komst van het christendom werden holebi’s als zondaars beschouwd. Om de verachting van hun omgeving te vermijden, bleven IJslandse homo’s en lesbiennes in de kast en waren ze onzichtbaar in de IJslandse maatschappij.

Maar, nobelprijswinnaar Halldór Laxness zei in 1925: “In Reykjavik hebben we nu plots alles wat hoort bij een wereldstad, niet alleen een universiteit en een bioscoop, maar ook voetbal en homoseksualiteit”. W.H. Auden schreef echter in zijn boek “Brieven uit IJsland” uit 1937 dat homoseksualiteit een zeldzaamheid was op het eiland.

IJslandse holebi-organisaties

Wat betreft de zichtbaarheid van IJslandse holebi’s lijkt Auden de nagel op de kop te slaan. Het duurde tot 1978 voor de eerste IJslandse holebi-organisatie “Samtökin 78” werd opgericht. De stichters waren allemaal homo’s omdat “er geen lesbiennes gevonden werden in het begin”. Op vandaag zijn er echter ook lesbiennes werkzaam binnen de organisatie.

Eén van de eerste problemen waarmee de leden van Samtökin ’78 opgezadeld zaten, was het feit dat de IJslandse taal geen woorden heeft voor “homo” of “lesbienne” en het woord dat gebruikt werd voor “homoseksualiteit” betekende eigenlijk “seksuele afwijking”. Daarom namen ze nieuwe woorden aan: “hommi”, “lesbía” en “samkynhneig?” (een samenstelling van “zelfde”, “seks” en “geaardheid”). Het duurde tien jaar voor de Nationale Radio van Ijsland deze woorden begon te gebruiken.

Samtökin ’78 heeft nu bijna vierhonderd leden en krijgt financiële steun van de IJslandse regering en van de stad Reykjavik om hun werk voort te zetten op het vlak van steun voor holebi’s.

Andere Ijslandse holebi-organisaties zijn het “FSS” (een holebi-organisatie voor studenten) en het “KMK” (een groep voor lesbiennes). Het FSS organiseert debatten en activiteiten voor universiteitsstudenten. Het KMK is een organisatie die mogelijkheden biedt aan lesbiennes van alle leeftijden om elkaar te ontmoeten. Hun activiteiten bestaan uit dansfeesten, poëzie-avonden, kampeer- en vistochten en diverse sporten.

Politieke successen en uitdagingen

De IJslandse holebi-rechtenorganisatie kende niet onmiddellijk politiek succes. Toen Samtökin ’78 in 1985 aandrong op een wet tegen holebi-discriminatie vond het Althing dit niet nodig. Echter, zeven jaar later werd de vraag opnieuw gesteld en werd deze wet onmiddellijk goedgekeurd.

Gay pride in Reykjavik

Gay pride in Reykjavik

Naar het voorbeeld van Denemarken, Noorwegen en Zweden keurde IJsland in 1996 het geregistreerde partnerschap goed voor partners van hetzelfde geslacht. De dag dat deze wet van kracht kwam “trouwden” twee homokoppels en één lesbokoppel in het gemeentehuis van Reykjavik. Deze ceremonies werden gevolgd door een receptie in het theater van Reykjavik en werd bijgewoond door president Vigdis Finnbogadottir.

Het geregistreerde partnerschap gaf homo- en lesbokoppels niet alle rechten zoals heterokoppels. De ene partner mocht de kinderen van de andere partner adopteren en in 2000 werd de wet aangepast zodat men ook de stiefkinderen van de partner kon adopteren. Toch mogen homo- en lesbokoppels nog steeds geen andere kinderen adopteren. Dit blijft een hekel punt voor de IJslandse holebi-rechtenbeweging.

Wat ook een zorg blijft is het feit dat IJslandse holebi’s openlijk hun leven mogen leiden in Reykjavik en er kunnen genieten van sociale voorzieningen, maar dat het leven voor IJslanders in kleine steden en dorpen moeilijk blijft.

“De perfect gelijke” door Bergsson

Die moeilijkheden waarmee IJslandse holebi’s kampen worden behandeld in het toneelstuk “De perfect gelijke” door Felix Bergsson. Hij is een IJslandse acteur, toneelschrijver en één van de meest populairste stemmen in IJslandse Disney-films.

“De perfect gelijke”, waarin gedichten van Walt Whitman worden gebruikt, vertelt het verhaal van vijf IJslandse homo’s. Het toneelstuk werd vertaald naar het Engels en in 2000 opgevoerd in Londen, waarbij Bergsson de vijf hoofdrollen vertolkte.

IJsland vandaag

IJsland is geen dichtbevolkt land. Het kent slechts ongeveer 280.000 inwoners waarvan de grootste helft in Reykjavik woont. De hoofdstad is de enige stad met een echte holebi-scene.

Het Samtökin ’78 centrum voorziet sociale steun voor holebi’s en heeft ook een café en bibliotheek (waar porno mag geleend worden daar porno illegaal is in IJsland). Verschillende clubs en bars in Reykjavik zijn vooral gericht op homo’s.

IJslandse holebi’s hebben enkele reuzensprongen gemaakt. Voor 1978 waren ze zowat onzichtbaar en vanaf 1990 kregen ze wettelijke rechten. Toch zijn de eerder kleinere steden en dorpen nog steeds geen leuke plekken voor holebi’s.

Vertel anderen over dit artikel :
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Twitter
  • E-mail this story to a friend!
  • Netvibes
  • NuJIJ
  • Technorati
Geplaatst op 14 augustus 2009 - 0 reacties op dit artikel.

Tags : ,

Geef jouw mening

Invulvelden met een (*) zijn verplicht in te vullen.