Tchaikovsky, Pyotr Ilich (1840-1893)

Pyotr-Ilyich-TchaikovskyPyotr Ilich Tchaikovsky was de belangrijkste componist in het Rusland van de late negentiende eeuw. Hij werd geprezen omwille van zijn balletmuziek, symfonische gedichten, symfonieën, opera’s, liedjes, pianomuziek en kamermuziek. Hij werd één van de meest populaire componisten van de wereld en doordat in zijn werken vaak “verboden liefde” als thema te vinden was, werd hij ook geliefd bij heel wat holebi’s.

Tot recent was er niet veel geweten over het homoleven van Tchaikovsky. Hoewel enkele brieven en dagboeken van hem nog bestaan, werden heel veel van zijn persoonlijke papieren verstopt, vernietigd of aangepast, vooral dan tijden de Sovjet-periode in de Russische geschiedenis.

Op vandaag erkennen muzikologen de homoseksualiteit van de componist, maar de meningen over de invloed daarvan op zijn muzikaal leven, variëren enorm.

Toen Tchaikovsky nog Pyotrke was

Pyotr Ilich Tchaikovsky werd geboren op 7 mei 1840 in Votinsk (in het Oeral-gebergte). Zijn ouders waren Ilya Petrovich Tchaikovsky en zijn vrouw Aleksandra. Als kind was Tchaikovsky gevoelig en erg toegewijd aan zijn familie. Hij was zeker geen muzikaal wonderkind, ondanks de voorliefde van zijn familie voor muziek.

Men voorzag een carrière als ambtenaar voor hem, dus in 1850 ging Tchaikovsky naar school in St.-Peterburg, waar hij zowel zijn middelbare als zijn hogere studies deed. Naar school gaan was heel moeilijk voor hem omdat hij een ontzettend moederskindje was. Toen zij in 1854 stierf aan cholera, raakte hem dit zeer diep.

Op school had Tchaikovsky enkele hechte relaties met andere studentenjongens, waarvan er enkele seksueel of op z’n minst romantisch waren. Heel wat mémoires beschrijven hem als een engelachtige schoonheid die werd omringd door vurige bewonderaars.

Tchaikovsky verliet de school in 1859. Hij aanvaardde een job op het Departement van Justitie in St.-Petersburg, maar zijn carrière als ambtenaar eindigde abrupt toen hij in 1862 geen promotie kreeg.

Muziek!

In september 1862 ging Tchaikovsky naar het nieuwe conservatorium van St.-Petersburg waar hij zich snel ontpopte als componist. Nadat hij zijn studie had voltooid in 1866, begon hij zelf les te geven aan de nieuwe conservatorium van Moskou, onder de directie van Nikolay Rubinstein.

Tchaikovsky kreeg de eerste van zijn vele zenuwinzinkingen in juli 1866, door de stress om te blijven lesgeven terwijl hij zelf werkte aan zijn eerste successen: “Eerste Symfonie in G Mineur” en “Winterdromen”. In zijn eerste grote compositie was de originaliteit en inventiviteit van Tchaikovsky als duidelijk aanwezig.

Geleerden worden het niet eens over de vraag wat de invloed van de geaardheid van de jonge componist op zijn muziek was. Tchaikovsky nam zeker de negatieve sociale gevolgen van een bekende homo te zijn, ten harte. Hij maakte zich ook zorgen over de geruchten over zijn homoseksualiteit in de muzikale middens van St.-Petersbrug en Moskou, maar dat weerhield er hem niet van om met ander homo’s om te gaan.

In 1867 begon Tchaikovsky een relatie met zijn leerling Vladimir Shilovksy (die op zijn beurt zou trouwen in 1877). Vladimir was een rijke en vurige jongeman die later nog gekoppeld zou worden aan de Belgische sopraan Désirée Artôt. Deze relatie eindigde abrupt doen de moeder van Artôt meer te weten kwam over de onorthodoxe seksualiteit van de componist.

In 1871, huurde Tchaikovksy een twaalfjarige jongen in als bediende: Aleksey Sofronov, deze werd zijn reiscompagnon en later zijn geliefde. Sofronov, die “Aloysha” werd genoemd, bleef de bediende van Tchaikovksy, zelfs na zijn huwelijk, tot aan de dood van zijn meester.

Tijdens deze eerste en productieve periode van zijn carrière, leefde Tchaikovksy in Moskou en componeerde hij vele werken: nog twee symfonieën en verschillende gedichten zoals “Romeo en Julia”, “Het Onweer” in 1873 en “Francesca da Rimini” in 1876, pianomuziek, liedjes, opera’s en de muziek voor “De Sneeuwmaagden” in het ballen “Zwanenmeer”.

Twee vrouwen

Op dit ogenblik waren twee vrouwen prominent aanwezig in zijn leven: zijn patrones Nadezhda von Meck en zijn vrouw Antonia Mulykova.

Hij kreeg een fanbrief van de rijke weduwe von Meck in 1877, dat leidde tot een diep persoonlijke relatie via briefwisseling. Het tweetal ontmoette elkaar zelfs nooit. Von Meck bleek een onmisbare bondgenoot te zijn in de jaren die nog zouden komen.

Ook in 1877 ging Tchaikovsky een rampzalig huwelijk aan met Mulykova, een conservatoriumstudenten die hem ook fanbrieven schreef. Tchaikovsky hoopte dat dit huwelijk zijn homoseksualiteit zou “genezen” of tenminste de roddels over zijn homoseksualiteit zou stoppen. Het leidt ook geen twijfel dat het fortuin van Mulykova zijn besluit om te trouwen beïnvloedde, want hij was het beu om te moeten lesgeven om te overleven.

Het huwelijk was geen pretje. Tchaikovsky vond zijn bruid ontzettend lelijk en het lukte hem niet om het huwelijk te consumeren. Hij ging kapot aan het schuldgevoel omdat hij zijn vrouw teleurstelde en begon stevig te drinken. Hij zou ook een zelfmoordpoging ondernomen hebben. En hij kreeg een nieuwe zenuwinzinking.

Twee maanden na de bruiloft, toen de componist recupereerde in Zwitserland, kondigde hij zijn scheiding aan. Maar Mulykova scheidde nooit van Tchaikovsky en ze eiste geld van hem. In 1896, na de dood van Tchaikovksy en nadat ze drie onwettige kinderen had gekregen, werd ze naar een krankzinnigengesticht gebracht.

Uit het trauma van 1877 kwam de grote “Vierde Symfonie” en de opera “Eugene Onegin”, waarbij het verhaal – een wereldlijke jonge man wijst een meisje af die hem een liefdesbrief stuurt – had pararellen met zijn eigen leven. Verschillende geleerden hebben geopperd dat het leed dat in de autobiografische “Vierde Symfonie” zit, de wanhoop weerspiegelt van de componist over zijn homoseksualiteit. Daarbij kan deze symfonie ook zijn wanhoop omwille van zijn rammelende huwelijk bevatten.

De gemiddelde periode

In 1878, dankzij de financiële steun van von Meck, gaf Tchaikovsky het lesgeven op om meer te componeren. De werken die volgden werden zijn beste werken waaronder “1812 Overture” en “Manfred Symfonie” en verschillende orchestrale suites. Zijn opera “De maagd van Orleans” vertelt het verhaal van Jeanne d’Arc, een figuur waardoor hij al sinds zijn jeugd gefascineerd was.

In 1881 kreeg Tchaikovsky erkenning van de nieuwe Tsaar Alexander II die dat jaar de troon besteeg. In 1888 gaf zijn opvolger, Alexander III, voor wie Tchaikovsky een mars had gecomponeerd, aan de componist een genereus, levenslang pensioen.

Omdat hij niet moest lesgeven, begon Tchaikovsky intensief te reizen. Hij begon aan een reeks Europese tournees in de late jaren 1880 en ondernam een nog meer succesvolle Amerikaanse tournee in 1891, waar hij zijn eigen werk bracht bij de opening van de Carnegie Hall in New York.

In de jaren 1890 begon men regelmatig de werken van Tchaikovsky op te voeren, zowel in Rusland als in het buitenland. En hij werd een cultfiguur, vooral dan bij de homo’s die zich herkenden in zijn tragische muziek.

De laatste werken

Tchaikovsky componeerde zijn laatste werken in het buitenland: orchestrale suites, de uitmuntende “Vijfde Symfonie” in 1888, de balletmuziek “De Schone Slaapster”, de opera “De Schoppenkoningin” in 1890, het ballet “De Notenkraker” in 1891 en de laatste “Zesde Symfonie van de Hartstocht” in 1893, die hij liefdevol opdroeg aan zijn homoseksuele neef Vladimir Davidov, met wie hij extreem close was.

Deze symfonie werd bijna onmiddellijk het onderwerp van intense speculaties, vooral dan bij homo’s, die vonden dat dit mysterieuze werk een beschrijving is van een homo op zoek gaat naar liefde.

De laatste jaren en de dood van Tchaikovsky

Na jaren gereisd te hebben, keerde Tchaikovksy terug naar Rusland. Eerst huurde hij verschillende huizen in Kiln, bij Moskou. Zijn laatste jaar bracht hij door in St.-Petersburg, waar hij in 1893 stierf aan cholera, toen deze ziekte een epidemie was in de stad. Hij werd omring door Davidov, zijn bediende “Aloysha”, zijn broer Modes en enkele jonge mannen.

Hoewel de cholera-dood van Tchaikovsky uitvoerig is gedocumenteerd, hebben enkele biografen gesuggereerd dat de componist gedwongen werd om zelfmoord te plegen omdat er anders een schandaal aan het licht zou komen over een seksaffaire met een lid van de keizerlijke familie.

De geaardheid en de muziek van Tchaikovsky

Over de invloed van de geaardheid van Tchaikovksy op zijn muziek wordt nog steeds gedebatteerd. Heteroseksuele muzikologen hebben de neiging om deze invloed te ontkennen, terwijl holebi-geschiedschrijvers en –biografen zijn homoseksualiteit op twee manieren belichten. Ze argumenteren dat gebeurtenissen in het leven van de componist weerspiegeld worden in zijn muziek en dat er specifieke muzikale elementen in zijn werken zitten die typisch zijn voor homo’s.

Omdat muziek misschien de meest objectieve vorm van kunst is, is de antwoord op de vraag of zijn geaardheid van invloed was op de werken van Tchaikovsky, heel subjectief. Toch is het zeker waar dat vele holebi’s in de muziek van Tchaikovsky muzikale emoties hebben gevonden die over hun eigen ervaringen lijken te spreken. Daarom was en is Tchaikovksy een belangrijke figuur voor de holebi-geschiedenis en –cultuur.

De discussie over de belangrijkheid van de homoseksualiteit van Tchaikovsky blijft bestaan en nu komt men in het algemeen overeen dat hij inderdaad een homo was. Het feit dat men dit toegeeft, weerspiegelt een enorme verandering bij de muzikologen, die de neiging hebben om eerder voorzichtig en conservatief te zijn als het over geaardheden gaat, vooral als het over belangrijke componisten zoals Handel en Tchaikovksy gaat, die belangrijk waren voor de klassieke muziek en voor de culturele traditie van het Westen.

Vertel anderen over dit artikel :
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Twitter
  • E-mail this story to a friend!
  • Netvibes
  • NuJIJ
  • Technorati

1 reactie to “Tchaikovsky, Pyotr Ilich (1840-1893)”

  1. Rien Schraagen 18 augustus 2015 at 13:40 Permalink

    Over de dood van Tchaikovsky heb ik onlangs een roman gepubliceerd: De dood van Pyotr Ilyich’. Over zijn eerste schoorvoetende stappen als componist tot aan zijn omstreden dood in 1893, waarover nu eindelijk de waarheid boven tafel komt.

    Het is een historische roman én een universeel verhaal over liefde en eenzaamheid, vriendschap en jaloezie, macht en onmacht – over alles eigenlijk.

    De roman kwam begin 2015 uit en is te verkrijgen via http://www.heldertaal.nl/De_dood_van_Pyotr_Ilyich.html
    ISBN 978 94 91456 49
    Meer informatie: https://tchaikovskyroman.wordpress.com/


Geef jouw mening

Invulvelden met een (*) zijn verplicht in te vullen.