Nureyev, Rudolf (1938-1993)

rudolf-nureyevEnfant terrible, monstre sacré, en dieu de la danse zijn slechts enkele woorden om de onvergelijkbare danser, choreograaf en balletregisseur Rudolf Nureyev te beschrijven.

Rudolf Hametovich Nureyev werd geboren op 17 maart 1938, op een trein ergens in Siberië, zo’n 3000 km van Vladivostock. Als zoon van moslimboeren, was hij een klein, ondervoed en erg gevoelig kind, dat gepest en geteisterd werd door andere kinderen.

De jonge Rudolf was erg bekwaam in volksdansen, wat de aandacht trok van twee verbannen ballerina’s die in Ufa leefden. Ze gaven hem danslessen en brachten hem binnen in het lokale opera- en balletgezelschap.

Toen Rudolfs’ vader terugkeerde uit de Tweede Wereldoorlog, sloeg hij zijn zoon geregeld omdat hij dans studeerde. Het kind droomde van “een redder die me bij de hand zou nemen en me weg zou halen uit dit middelmatig leven”. Hij werd echter niet gered door een of andere prins, maar wel door zijn eigen veranderlijke talent dat gepaard ging met een onverzettelijke wilskracht.

Wat aanvankelijk een onmogelijke droom leek, werd uiteindelijk werkelijkheid: Nureyev ging ballet studeren aan de legendarische “Kirov School” in Leningrad. Op zeventienjarige leeftijd schreef hij zich in aan de “Leningrad Ballet School”, waar hij een verbluffende danser was, maar tegelijkertijd een opstandige student. Hij weigerde zich aan te sluiten bij de communistische jeugdbeweging, en hij studeerde Engels in zijn vrije tijd. Nadat hij afstudeerde in 1958 werd hij solist in het “Kirov Ballet”.

Drie jaar later, terwijl hij met het “Kirov Ballet” op tournee was in Parijs, kwam hij te weten dat hij terug naar de USSR zou gestuurd worden omdat hij de Sovjetrussische veiligheidsvoorschriften niet gerespecteerd zou hebben. Bijgevolg zocht hij politiek asiel in Frankrijk, wat voor hem “de weg naar de vrijheid” werd.

Vervolgens werd hij in een geheime sovjetrechtzaak veroordeeld wegens verraad in absentia. Hij leefde de rest van zijn leven met het risico en de angst om gekidnapt of vermoord te worden.

Nureyevs’ overloperij haalde wereldwijd de krantenkoppen. Plots werd hij een superster. Zijn lichamelijke schoonheid en seksuele aantrekkingskracht, in combinatie met zijn atletische kundigheden, bekoorden zowel mannen als vrouwen. Zijn verleidelijke persoonlijkheid maakte hem tot lieveling van de internationale beau monde.

Bovendien veranderde zijn bravoure dansen, vooral dan zijn verbluffende meervoudige salto’s in de lucht en zijn gewaaghals, de manier waarop mannelijke balletdansers dansten. Zijn bekendheid en charisma trokken een heel nieuw publiek naar balletoptredens.

Nureyev maakte zijn Amerikaanse debuut in 1962, toen hij met veel toejuiching verscheen op televisie en in het “Ruth Page’s Chicago Opera Ballet”. Later in 1962 voegde hij zich als vaste gastartiest bij het “Londen Royal Ballet” (Koninklijk Ballet). Zijn aanwezigheid blies het gezelschap nieuw leven in. Met Margot Fonteyn als partner, gaf hij een nieuwe adem aan klassieke stukken zoals “Giselle” en “het Zwanenmeer”, en introduceerde hij eigentijdse balletstukken zoals “Marguerite en Armand (1963)” van Sir Frederick Ashton.

Als artistiek regisseur stelde hij zijn eigen toergezelschappen samen, en transformeerde hij de nationale balletgezelschappen van Australië en Canada van een provinciaal naar een wereldniveau.

In 1983 vond hij de artistieke basis waarnaar hij zolang zocht, toen hij artistiek regisseur werd van het “Paris Opera Ballet”. Hij bleef deze functie behouden tot in 1989, toen hij zijn ontslag gaf. Hij bleef echter tot zijn dood actief als eerste choreograaf van het “Paris Opera Ballet”.

Enkele van zijn meest succesvolle choreografieën zijn de opvoeringen van “Romeo en Julia”, “Manfred”, en “De Notenkraker”.

Nureyev was ook choreograaf (en co-regisseur) van een kwistig filmballet van Don Quixote (1973). Dit werk werd recent in ere hersteld en voorgesteld als deel van de PBS’s “Great Performances” reeks (“Beste optredens”).

Nureyev, die als artiest onvermoeibaar was, danste jarenlang op dagelijkse basis, met soms zelfs non-stop optredens. Hij trad wereldwijd op in grote steden en trok een breed en divers publiek aan. Bijgevolg bouwde hij een heus fortuin op, dat hij wijs investeerde, maar dat hij ook verkwistte aan huizen en kunstwerken.

Eén van zijn grootste bijdragen aan het ballet had te maken met zijn seksuele openheid. Nureyev, die helemaal tevreden was met zijn eigen seksualiteit, verkwiste geen energie om zich anders voor te doen dan dat hij was, zowel op het toneel als in de echte wereld. Vandaar dat hij perfect in staat was om zich volledig te concentreren op zijn eigen expressie in muziek en choreografie. Zijn openheid spoorde andere mannelijke dansers ertoe aan zich te “bevrijden” van het onechte heteroseksuele beeld dat zij voordroegen.

Nureyevs’ seksleven was even legendarisch – en dol – als zijn danskunsten. Zijn seksuele partners varieerden van sjacheraars tot rijkelui en bekenden. De grootte van zijn penis was niet enkel het onderwerp van vele gesprekken, maar werd tevens ook bevestigd door de foto’s die van hem gemaakt werden door Richard Avedon.

Nureyevs’ meest intense liefdesaffaire was die met de Deense danser Erik Bruhn (1928-1986). Bruhn had een elegante, verfijnde, klassieke stijl, die vrij verschillend was van Nureyevs’ wilde kwaliteiten. Maar in 1961 voelde Nureyev dat Bruhn de enige danser was die hem iets kon bijleren.

Hij zocht de oudere danser op en werd verliefd op hem. Hoewel de stugge Bruhn fysiek bij Nureyev paste, toch was de intense en turbulente relatie die eruit voortvloeide geen gelukkige relatie, misschien ook omdat Bruhn leed onder professionele jaloezie en psychische angst. Naarmate Nureyev meer succes kende, begon Bruhn zich af te zonderen en meer te drinken. Deze fysieke relatie eindigde in het midden van de jaren 1960, maar Nureyev is altijd van Bruhn blijven houden.

Nureyev had ook een lange relatie met de regisseur en archivaris Wallace Potts in de jaren 1970. In 1978 werd Nureyev smoorverliefd op een jonge danser, Robert Tracy. Tracy trok in Nureyevs’ appartement in New York, waar hij bleef totdat hij er dertien jaar later buitengezet werd, behandeld als – zoals hij zei – “een bediende”.

Zowel bij Nureyev als bij Tracy werd in 1983 het aids-virus vastgesteld. Toen Tracy vernam dat de danser hem niets zou achterlaten in zijn testament, ging hij een alimentatieproces aan tegen Nureyevs’ nalatenschap en ontving 600.000 dollar als schadevergoeding.

Nureyev overleed in Parijs op 6 januari 1993 aan aids-gerelateerde complicaties. Hij schonk het merendeel van zijn fortuin ter oprichting van instellingen die dans en medisch onderzoek promoten.

Nureyev, de grootste danser van zijn tijd, bracht miljoenen mensen in vervoering met zijn artistieke talenten. Hij gaf de wereld ook een nieuw en aantrekkelijk beeld van een seksueel actieve homoseksuele man.

Vertel anderen over dit artikel :
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Twitter
  • E-mail this story to a friend!
  • Netvibes
  • NuJIJ
  • Technorati

Geef jouw mening

Invulvelden met een (*) zijn verplicht in te vullen.