Nietzsche, Friedrich (1844-1900)

friedrich-nietzscheFriedrich Nietzsche is zowel één van de meest invloedrijke alsook één van de meest onbegrepen moderne filosofen. Nietzsche, die geboren werd in een seksueel onderdrukte familie in het begin van de negentiende eeuw, en geplaagd werd met een zwakke gezondheid, drukt in veel van zijn werken de zoektocht uit naar een primaire levensvreugde waarvan hij dacht dat deze de kop ingedrukt werd en vertekend weergegeven werd door de schijnheilige godsdienstigheid en de dominerende moraliteit van zijn tijd.

Nietzsche zelf werd het slachtoffer van dezelfde onderdrukkende krachten. Hoewel hij intieme en intense relaties had met andere mannen, was hij nooit in staat een open seksuele relatie te hebben met eender welk geslacht, en sommige historici geloven dat hij stierf ten gevolge van de mentale kwelling van vergevorderde syfilis die hij opgelopen had bij mannelijke prostituees.

Na zijn dood werden delen van zijn werk gebruikt door nazi’s en andere antisemieten om hun mythologie over een Arisch superras te bekrachtigen. Zijn geschriften bevatten onmiskenbaar vrouwenhaat, racisme en anti-joodse beweringen. Nietzsches’ iconoclastische en individualistische ideeën zijn echter te ingewikkeld om op comfortabele wijze te passen binnen welke ideologie dan ook, en zijn invloed strekt zich zowel ver naar links als naar rechts uit.

Friedrich Nietzsche werd geboren op 15 oktober 1844 in Roecken, Saksen. Zijn vader, Karl Ludwig Nietzsche, was een Lutherse predikant die overleed ten gevolge van een pijnlijke hersenziekte toen jonge Friedrich nog maar net vier jaar oud was.

Nietzsche werd opgevoed in een gezin van vijf vrouwen: zijn moeder, zus, grootmoeder en twee tantes. Het was echter geen warme thuis. Zijn vijf vrouwelijke familieleden hadden een Pruisische strengheid die ervoor zorgde dat ze zeer gereserveerd met de jongeman onder hun hoede omgingen.

Toen hij veertien was, ontving Nietzsche een beurs voor een kostschool genaamd Schulpforta, vlakbij het stadje Naumburg, waarheen de familie verhuisd was na de dood van Karl Ludwig.

Het was tijdens zijn studies aan Schulpforta dat Nietzsche zijn eerste romantische relatie ervoer met een jongen. Hij schreef gedichten over zijn liefde, en ontdekte ook de dichtkunst van zulke homoseksuele of biseksuele literaire grootheden zoals August von Platen en George Gordon, Lord Byron.

Nietzsche was een uitblinkende en creatieve student, en in 1864 begon hij met theologie- en filologiestudies aan de universiteit van Bonn. In Bonn werd hij lid van het Frankenland broederschap, en zou er homo-erotische relaties gehad hebben met andere studenten. Hij kwam er ook in de invloedssfeer van de filoloog Friedrich Wilhelm Ritschl, die hem aanmoedigde tot het studeren van oude talen.

Een jaar later volgde Nietzsche Ritschl naar de universiteit van Leipzig, waar hij zijn studies voortzette. Daar ontmoette hij en werd hij intiem met een andere student, Erwin Rohde. Hij en Rohde deelden dezelfde fascinatie voor de oude Griekse cultuur. In Leipzig ontdekte Nietzsche het werk van filosoof Arthur Schopenhauer, wiens atheïstische kijk op de wereld hem sterk beïnvloedde.

Nadat hij afstudeerde, gaf Nietzsche zich op voor een artillerieregiment van het leger, waar hij gedurende drie jaren actief was. In 1869 aanvaardde hij een betrekking als leraar Grieks en Latijn aan de universiteit van Bazel. Daar begon hij te schrijven. Het eerste boek dat hij publiceerde was “The Birth of Tragedy out of the Spirit of Music”, uitgegeven in 1872.

“The Birth of Tragedy”, één van de meest originele boeken in de geschiedenis van de filosofie, benadrukte (en zegevierde) veeleer de irrationele, instinctieve, en emotionele aspecten van de Griekse cultuur dan de rationele en de logische aspecten. Nietzsche bracht Dionysus naar de voorgrond als een leidende figuur in de Griekse cultuur, waarbij hij betreurde dat de wilde, amorele, diep creatieve Dionysische levenskracht verzwakt werd door de Apollinische krachten van logica en orde. Het boek zorgde voor een schandaal in filologische en filosofische kringen.

In de laten jaren 1860, terwijl hij schreef en onderwees in Bazel, kwam Nietzsche in contact met componist Richard Wagner. Wat begon als een passionele liefde voor de muziek en de persoonlijkheid van de componist, degenereerde naar jaloezie, intellectuele twisten en verbittering. Nietzsche werd erg persoonlijk met zijn medefilosoof Paul Ree. Ree was Jood, en de beruchte antisemitische Wagner affronteerde hem, waarbij hij zich nog meer vervreemde van Nietzsche. Hij trok zijn vriendschap met afkerigheid terug, en Wagner verspreidde praatjes die Nietzsches’ homoseksualiteit deden vermoeden.

De filosoof ging verder met onderwijzen, schrijven en reizen, en publiceerde “Untimely Meditations” (1873-76) en “Human, All Too Human” (1878-79), terwijl hij verschillende bezoeken bracht aan een bepaald gebied in Sicilië dat de thuishaven was van een kolonie geëxpatrieerde homoseksuelen.

In 1879 dwong Nietzsches’ gezondheid hem ertoe te stoppen met onderricht, maar hij zette zijn sociale en intellectuele leven en zijn reizen naar Italië voort. Hij bleef ook publiceren en produceerde zulke bekende werken als “Thus Spake Zarathustra” (1883-85), “The Gay Science” (1882-86), en “Beyond Good and Evil” (1886).

Deze werken zijn in het bijzonder van groot belang voor de uitdaging die ze vormen voor het christelijke geloof en de christelijke veronderstellingen. Zijn schaamteloze verkondiging dat “God dood is” en zijn idee van “de eeuwige terugkeer” – dat men ertoe gedoemd kan zijn om elk moment uit zijn leven steeds opnieuw te herbeleven – zijn principes die het existentialisme voorafgaan.

In zijn werk neemt Nietzsche het standpunt in dat het leven “verder gaat dan het goede en het kwade” en daagt hij de traditioneel morele idee uit dat uitbuiting en dominantie van anderen algemeen laakbaar zijn. Hij stelt eerder dat levende wezens trachten een “begeerte naar macht” uit te drukken. Terwijl hij het idee verwerpt dat er zoiets bestaat als een universele moraliteit waaraan alle levende wezens onderworpen zijn, ziet hij verschillende moraliteiten die passend zijn voor verschillende soorten mensen, afhankelijk van hoe sterk of hoe levenskrachtig of, in tegenstelling, hoe zwak of hoe tanend ze zijn.

Nietzsche had net het schrijven van zijn intellectuele autobiografie “Ecce Homo” (gepubliceerd in 1908) beëindigd eind 1888, toen hij ten prooi viel aan een volledige mentale en fysieke zenuwinstorting, waarbij hij in elkaar zakte in de straten van Turijn, Italië.

Hij werd teruggebracht naar Duitsland voor behandeling, en leefde er voor de rest van zijn leven met zijn zus. Hoewel hij nog meer dan tien jaar leefde, herstelden noch zijn lichaam, noch zijn geest. Zijn zus won alle controle over zijn werken en maakte er selectief gebruik van om haar eigen anti-joodse, Arische racistische zienswijzen tot uiting te brengen.

Er bestaat nog steeds onenigheid tussen studenten filosofie over het feit dat Nietzsches’ ideeën over de Übermensch, of de “superieure mens” die boven de beperkende moraliteit van de maatschappij staat, al dan niet effectief gebaseerd waren op vooroordelen en racisme of eerder verkeerd voorgesteld en verkeerd opgevat werden door zijn zus, en later, door Adolph Hitler zelf. Deze controverse maakt de laatste regel uit zijn biografische werk Ecce Homo des te aangrijpender: “Werd ik begrepen?”.

Vertel anderen over dit artikel :
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Twitter
  • E-mail this story to a friend!
  • Netvibes
  • NuJIJ
  • Technorati

Geef jouw mening

Invulvelden met een (*) zijn verplicht in te vullen.