Hadrianus (76-138)

hadrianusDe Romeinse keizer van Spaanse provinciale achtergrond, Hadrianus (heerschappij 117-138), was een talentvol militair leider en bestuurder die meehielp het Romeinse rijk te stabiliseren. Vandaag echter is hij vooral gekend voor zijn passionele liefde en buitensporig rouwen voor de jonge Bithyniër Antinous.

Nadat Antinous tijdens een tocht op de Nijl verdronk in oktober 130, riep de keizer zijn paidika, of geliefde, uit tot een godheid en stichtte een stad ter ere van hem, Antinoopolis in Midden-Egypte (na onderzoek van de site in 1798-1801, berekende één van Napoleons’ ingenieurs dat er ongeveer 1344 Dorische pilaren zouden moeten geweest zijn die de portieken langs de twee hoofdwegen ondersteunden). Aanbidders van de nieuwe godheid zorgden voor de verspreiding van erediensten in zijn naam, met tempels, altaren, priesters, drank- en andere offers, mysteries en inwijdingen, orakels en mirakels. Steden organiseerden festivals en spelen om hem te gedenken. Tussen 133 en 137 gaven 31 Griekse steden die muntrechten bezaten, munten uit met zijn portret (143 uitgaven zijn gekend).

Om tegemoet te komen aan de enorme vraag, produceerden Graeco-Romeinse ambachtslieden misschien wel zo’n 2000 bronzen en marmeren beelden en bustes van de jongeman (een 115-tal werden bewaard), alsook een ontelbaar aantal reliëfs, medailles (die rond de nek gedragen werden als talismannen of amuletten), cameeën en edelstenen.

Het beeld van Antinous, onmiddellijk herkenbaar, vestigde het laatste belangrijke type van mannelijke tienerperfectie uit de oudheid. Zelfs Christenen, die zich zowel kantten tegen zijn verheerlijking alsook zijn principes, gaven toe dat de schoonheid van Antinous nooit eerder gezien was: “Welke Ganymedes was eerlijker, of waardevoller voor zijn geliefde”, vroeg de ongenadige Tertullianus zich af.

Toen Antinous overleed, “schreide Hadrianus als een vrouw”. Behalve deze onmannelijke uitbarsting en de mateloosheid van zijn herdenkingsrouw, wat betreurd werd door conservatieve Romeinen als tekens van ongepaste erotische buitensporigheid, schond de passie van de keizer voor de geliefde jongeman geen enkele regel van Romeins mannelijk gedrag of seksueel fatsoen.

Hadrianus was een moedige, vindingrijke strijder en een onverschrokken jager van beren, everzwijnen en leeuwen. Hij doorstond koud en slecht weer met onverstoorbare volharding. Hij droeg een baard en eenvoudige kledij. Hij aanvaardde geen sieraden op zijn zwaardkoppel of juwelen op zijn gesp.

Zijn seksuele voorkeur, zoals dat van Trajanus, een neef van zijn vader en zijn voorganger als keizer, ging voornamelijk uit naar tienerjongens, hoewel kwaadsprekers hem ervan beschuldigden ook relaties te hebben gehad met volwassen mannen (adultorum amor) en overspel gepleegd te hebben met getrouwde vrouwen. Hij had geen kinderen. Hij zei vaak dat, mocht hij een gewone burger zijn geweest, hij zijn slechtgehumeurde vrouw Sabina allang de laan uitgestuurd zou hebben.

Zijn liefde voor Antinous was uitzonderlijk, niet zozeer omdat beide geliefden mannen waren of omdat Antinous een tiener was en Hadrianus de “grijsharige prins”, maar omwille van de obsessieve intensiteit ervan. Wat ons echter wel versteld doet staan, is dat een geliefde omgetoverd wordt tot een godheid alsook het bereik van de cultus en het gemak waarmee deze aanvaard werd door stadsmensen alsook op het platteland, zowel in het Grieks sprekende Oosten als het Latijns sprekende Westen – en om nog duidelijker bewijs te leveren, als dat al nodig zou zijn: liefde voor jongelingen bleef in de tweede eeuw een alledaags iets, een niet-exclusief alternatief voor vrouwenliefde.

Hadrianus was een beschermheilige van kunst en een gulle bouwer. Heel wat epigrammen zijn bewaard gebleven. Sinds de achttiende eeuw vergelijken historici zijn heerschappij met een gouden tijdperk. In 1951 maakte hij het onderwerp uit van een gezegevierde historische roman, “Mémoires d’Hadrien” van Marguerite Yourcenar.

Vertel anderen over dit artikel :
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Twitter
  • E-mail this story to a friend!
  • Netvibes
  • NuJIJ
  • Technorati

Geef jouw mening

Invulvelden met een (*) zijn verplicht in te vullen.