Foucault, Michel (1926-1984)

michel-foucaultAls één van de belangrijkste filosofen van de twintigste eeuw, heeft Michel Foucault een enorme invloed uitgeoefend op het begrijpen van de holebi-literatuurgeschiedenis. In zijn onderzoeken over de geschiedenis van de seksualiteit focust Michel Foucault zich vaak op die individuen of die gebruiken die als marginaal of als abnormaal worden beschouwd. In deze vindt hij de sleutels om de fragiele en imperfecte gedragingen van de heersende klassen, zoals de geneeskunde, de wetenschap, de literatuur en de politiek, te begrijpen.

Op die manier daagt Foucault succesvol onze notie uit over wat “normaal” is en vestigt hij onze aandacht op de historische contexten die onze menselijke vrijheid begrenzen.

Paul-Michel Foucault werd geboren in Poitiers, Frankrijk op 15 oktober 1926. Hij groeide op in een omgeving die hij later zou veroordelen, deze van de verstikkende, traditionele elite. Maar het succes van zijn vader als chirurg zorgde er wel voor dat Foucault kon genieten van uitstekend onderwijs. Hij blonk uit in literatuur, geschiedenis en filosofie en nadat hij in 1945 naar Parijs verhuisde, werd hij al snel de beschermeling van Jean Hyppolite, een leidende Hegeliaanse filosoof en existentialist.

Onder invloed van zowel Jean-Paul Sartre, Martin Heidegger en Louis Althusser begon Foucault zich vragen te stellen bij de basis van kennis en perceptie. Hoe weten we wat we weten? Waarom geloven we wat we geloven?

In het vruchtbare intellectuele klimaat van Parijs na Wereldoorlog II, ontwikkelde de briljante jonge filosoof een fascinatie voor de grenzen van het normale en de sociale acceptatie. Foucault was een afstandelijke, gereserveerde student en zijn gedrag was vaak excentriek.

Hij kreeg een depressie en deed een zelfmoordpoging in 1948. De reden was waarschijnlijk dat hij zich diep schuldig voelde voor zijn eigen homoseksualiteit. Dit gewelde zelfbeeld zorgde er echter voor dat hij baanbrekend en fascinerend werk bracht.

In zijn thesis voor de Sorbonne en in zijn latere werken onderzocht Foucault de sociale relaties die ons gebruik bepalen van simpele categorieën als de “gezonde en ongezonde”, “de crimineel en de goede” en de “fatsoenlijke en de onfatsoenlijke”.

Door deze categorieën te zien als politieke en sociale werkmiddelen van bepaalde groepen in de Europese en de Anglo-Amerikaanse maatschappij, onderzocht Foucault ook de manieren waarop perceptie en geloof zowel worden onderhouden en gestoord.

Doorheen zijn werken concentreert Foucault zich op de rede, de taal en de presentatie die de basis vormen van bewustzijn en kennis. Door te onderzoeken hoe rede kan variëren van één segment van de maatschappij tot een andere en hoe het over de tijd kan veranderen, probeert Foucault de bekrompen, pretentieuze van de culturele elite te ondermijnen.

De meest invloedrijke werken van Foucault zijn tevens ook de meest relevante voor de nalatenschap van de holebi-literatuur. In “Surveiller et Punir” uit 1975 onderzoekt Foucault de geboorte in de negentiende eeuw van de moderne gevangenis en gebruikt hij het beeld van het Panopticon, een modelgevangenis van Jeremy Bentham, als een metafoor om de wereldwijde regularisatie van gedrag door middel van supervisie, aan te tonen.

De handhaving van sociaal geaccepteerde vormen van gedrag, beweert Foucault, werd een wijdverspreide functie in de maatschappij in de negentiende eeuw. Individuen begonnen elkaar in het oog te houden en bij te sturen. Fysieke martelingen waren niet langer de manier om afwijkingen vast te stellen, het meer ongrijpbare en verraderlijke proces van in het oog te worden te gehouden en daardoor als “normaal” of als “abnormaal” te worden beschouwd, werd gemeengoed.

In zijn volgende grote werk, “Herculine Barbin dite Alexina B.” uit 1978, de mémoires van een hermafrodiet uit de negentiende eeuw, onderzoekt Foucault de toezicht houdende functie van medische verhandelingen die pogen om seksuele identiteiten te “genezen”. In die onderzoeken uit de negentiende eeuw vindt Foucault verschillende nieuwe mechanismen die proberen om sociale homogeniteit te bereiken en die pogen om het begrip van eigendom op te leggen.

Foucault wil aantonen dat het onmogelijk is om zo´n controle aan te houden. In zijn drie vervolledigde volumes van “Histoire de la sexualité” (1976-1984) onderzoekt Foucault de drang van de lust die steeds nieuwe manieren zoekt om aan de oppervlakte te komen.

Zijn meeste relevante werk op het vlak van holebiseksualiteit is te vinden in het eerste volume, waarin hij schrijft over de onderdrukking in de negentiende eeuw. Hij besluit dat hoewel de Victorianen zich heel veel zorgen maakten over het reguleren van de seksualiteit, ze er enkel in slaagden om verhandelingen te maken over de seksualiteit, m.a.w. ze zorgden ervoor dat seks nog meer in de cultuur werd gebracht, in plaats van het eruit te halen.

In zijn werken is Foucault dus het moderne begrip over seksuele identiteit vooruit door de concepten van “de heteroseksueel” en de “holebiseksueel” als een regularisatieconstructie te beschouwen. En daar de werken van Foucault steeds weer opduiken in theorieën over de seksuele identiteit, komt ook zijn tumultueus persoonlijk leven steeds weer onder de aandacht. Hoewel iedereen wist dat hij homoseksueel was – over zijn dood aan aids in 1984 werd wereldwijd geschreven in de pers – werd de specifieke weerklank van de homoseksualiteit van Foucault in zijn werken pas opgemerkt nadat in 1993 zijn biografie “The Passion of Michel Foucault” door James Miller werd gepubliceerd.

Hoewel het boek van Miller door sommigen als homofobisch werd beschouwd, onderzoekt het werk het gekwelde zelfbewustzijn van Foucault over hoe hij experimenteerde met drugs en met allerlei vormen van onveilige seks. “The Passion of Michel Foucault” probeert de homoseksualiteit van Foucault een plaats te geven in zijn filosofische nalatenschap.

Hoewel hij vaak bekritiseerd wordt omdat hij geen rekening hield met vrouwenthema´s en omdat hij soms wat te snel was met het dateren van dramatische veranderingen in het menselijk bewustzijn, is Foucault verantwoordelijk voor én belangrijke verandering: de manier waarop we omgaan met macht en de manier waarop macht wordt gebruikt door en tegen individuen.

Michel Foucault vestigde de aandacht op het feit dat politieke, medische en literaire organisaties nog steeds individuen proberen in categorieën op te delen en te veroordelen.

Vertel anderen over dit artikel :
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Twitter
  • E-mail this story to a friend!
  • Netvibes
  • NuJIJ
  • Technorati
Geplaatst op 04 augustus 2009 - 0 reacties op dit artikel.

Tags :

Geef jouw mening

Invulvelden met een (*) zijn verplicht in te vullen.