Crisp, Quentin (1908-1999)

Quentin Crisp who is subject of a play called resident Alien whiActeur, schrijver, performance artiest en komiek Quentin Crisp beschreef zichzelf als één van de grootse homo’s in Engeland en niet gewoon een openlijk maar vooral een duidelijk homoseksueel. Hij werd een bekendheid in Engeland als gevolg van zijn buitengewone autobiografie, The Naked Civil Servant (1968), en genoot ook faam in de Verenigde Staten waar de dramatisering van een televisiefilm met John Hurt in de hoofdrol uitgezonden werd in 1976.

Crisp werd geboren als Denis Charles Pratt op 25 december 1908 als jongste van vier kinderen. Zijn vader was procureur en zijn moeder kinderjuffrouw. Hij werd opgeleid in een kleine openbare school in Staffordshire en nam vervolgens kunstlessen in Battersea Polytechnic en High Whitcomb.

Als jonge man in Londen onderhield hij zichzelf op heel wat verschillende manieren, zoals door het ontwerpen van boekomslagen, als freelance commercieel artiest, en door occasioneel te werken als een prostitué en als leraar in tapdansen. Tijdens de tweede Wereldoorlog werd hij vrijgesteld van de legerdienst omwille van zijn openlijke homoseksualiteit, en werd hij door een door de overheid gefinancierde kunstschool aangenomen als naaktmodel. Zo werd hij een naakte burgerambtenaar, waarnaar zijn autobiografie genoemd werd (Naked Civil Servant).

Omdat zijn homoseksualiteit zo overduidelijk was – belichaamd door zijn verwijfdheid, oranjerood haar, lange vingernagels en make-up – werd Crisp niet enkel een Londens personage in de jaren 1930 en 1940, maar wekte hij ook vaak woede op bij wildvreemde mensen, die hem soms te lijf gingen, door hem te slaan of op hem te spugen, gewoon omdat hij was wie hij was.

In deze zin was zijn kruistocht voor het zichtbaar maken van het bestaan van verwijfde homoseksuele mannen zeker een succes, hoewel het ten koste ging van zijn zelfachting en eigen veiligheid. Crisps autobiografie, die gepubliceerd werd één jaar nadat de Sexual Offenses Act (Wet op Seksuele Overtredingen) mannelijke homoseksuele daden gedeeltelijk uit de criminele sfeer haalde, en die de titel the Naked Civil Servant droeg, maakte hem bekend (of, zoals hij het zou formuleren, berucht) in Engeland.

The Naked Civil Servant – misschien wel het eerste moderne, niet schuldbewuste, niet eufemistische, ongecodeerde verslag van het leven van een homoseksueel – beschreef, op een onverbloemde maar tegelijk gevatte en ongevoelige manier, Crisps flamboyante (maar zelfdenigrerende) personaliteit, en zijn schalkse – soms wat sardonische – observaties over de Engelse samenleving en haar conventies. Dit succes rees nog de hoogte in toen het boek in 1975 verfilmd werd, met een verbluffende John Hurt in de hoofdrol.

The Naked Civil Servant documenteert op een scherpe manier de vernedering en absurditeit waarmee een bepaalde soort homoseksuelen af te rekenen kreeg in het Engeland van vóór de homoseksuele bevrijding. Het toont echter ook het geheel aan homofobische houdingen die aanleiding gaven tot de vervolging van homoseksuelen.

Hoewel hij dacht dat door het dragen van cosmetica hij erin zou slagen een verschuiving teweeg te brengen in de opvatting van homoseksualiteit als last naar homoseksualiteit als doel, toch was het duidelijk dat ook Crisp zelf homoseksualiteit als iets onnatuurlijks beschouwde, en zich vele van de meest vernietigende stereotypes eigen gemaakt had, zoals de veronderstelling dat homoseksuelen mentaal gestoord waren en onvermijdelijk gefrustreerd raakten in hun zoektocht naar de liefde.

Hoewel Crisp niet echt gezien kan worden als onbevooroordeeld ten opzichte van homoseksualiteit, toch verdient hij heel wat respect voor zijn moed. Zijn afwijzing om in een hokje gestopt te worden, en zijn aandringen tot recht op leven zoals hij verkoos te leven waren beduidende daden van openlijk verzet, die hem duur kwamen te staan.

In de herfst van 1977, reisde Crisp voor het eerst naar New York. Hij bewonderde sinds lang de Amerikaanse burgers, die volgens hem veel opener van geest en grootmoediger waren dan zijn medeburgers in Engeland. Hij besloot in de stad te gaan wonen, waar hij reeds enige bekendheid genoot in homokringen, gezien de uitzending van The Naked Civil Servant het jaar voordien.

In 1980, op 72-jarige leeftijd, emigreerde hij naar de Verenigde Staten, met de bedoeling een nieuw leven te beginnen. Hij verhuisde naar een kamer in East 3rd Street in het Lower East Side gedeelte van Manhatten, en verkreeg het statuut ‘vreemdeling met een verblijfsvergunning’. Hij was Amerika altijd dankbaar geweest voor haar goedaardigheid en verdraagzaamheid die hij er vond.

In zijn Amerikaanse jaren werd Crisp – als schrijver, performance artiest en komiek – een vast gezicht op de New Yorkse homoscène. Zelfs voordat hij naar New York verhuisde, had hij een one-man show opgezet waarin hij sprak over stijl, met enkel een stoeltje en een hoedenkapstok als accessoires.

Voor de rest van zijn leven zou hij deze show geregeld doen herleven (en herzien). De show – een geheel van ‘bon mots’ et snedige observaties over stijl (of de afwezigheid ervan) – bleek een groot succes en Crisp ging vaak op tournee doorheen het hele land.

In de jaren 1980 werd Crisp ook een filmcriticus en een columnist. Hij schreef een filmrecensie voor Christopher Street en een column voor de New York Native. Hij zou veel van de columns in de wacht slepen die geschreven waren voor de Native in Resident Alien: The New York Diaries (1997), een werk waarin hij erin slaagt zowel charmant als iconoclastisch te zijn.

Andere latere boeken die hij schreef zijn: How to Have a Life-Style (1975), How to Become a Virgin (1981), en Manners from Heaven (1985).

Als schrijver, en als personage, slaagde Crisp erin om tegelijkertijd én gevat én grootmoedig te zijn. Zijn boeken zijn grappig, maar vaak ook scherpzinnig. Hijzelf was eindeloos mild, maar vaak ook meedogenloos in het afschilderen van de absurditeiten en onrechtvaardigheden van de Engelse en Amerikaanse sociale zeden.

Terwijl The Naked Civil Servant de mishandeling en de pijn van zijn jeugd in Engeland beschrijft (hoewel hij voet bij stuk hield), ligt in zijn latere boeken de nadruk op de voldoening die hij vond in Amerika, waar het leven wordt voorgesteld als een zedenspel.

Crisp verwierf op oudere leeftijd ook bekendheid als acteur. Hij verscheen als ‘zichzelf’ in een hele reeks documentaires, zoals Resident Alien (1991), Naked in New York (1994), en The Celluloid Closet (1995), en in kleinere rollen in commerciële films, zoals “Philadelphia” (1993), en” To Wong Foo, Thanks for Everything, Julie Newmar” (1995).

Zijn meest interessante optreden was misschien wel dat als Queen Elizabeth I in “Orlando” (1993), Sally Potters film die gebaseerd was op de roman van Virginia Woolf. Hij speelde ook samen met Lea DeLaria in het lachwekkende “Homo Heights” (1997) van Sara Moore.

Crisps leven vormde niet enkel de inspiratiebron voor verscheidene documentaires, maar vormde tevens het onderwerp van een deskundig opgezet toneelstuk. Crisp gaf toneelschrijver Tim Fountain de toestemming zijn dagboeken om te zetten in een dramatische monoloog getiteld ‘Vreemdeling met een verblijfsvergunning’. Het stuk, dat met stijl en subtiliteit opgevoerd werd door de transvestie-acteur Bette Bourne – een oude bekende in het travestietenmilieu – kende heel wat succes aan beide kanten van de Atlantische Oceaan in 1999 en 2000.

Crisp overleed in Manchester, Engeland, op 21 november 1999, op 90-jarige leeftijd. Hij overleed aan een hartaanval tijdens de tournee van zijn one-man show, An Audience with Quentin Crisp.

Hoewel het algemeen bekend was dat hij niet erg proper was (zijn theorie was dat huishoudelijk werk totaal nutteloos was: “na de eerste vier jaren kan het niet vuiler worden”, grapte hij), toch liet hij een geschatte waarde van 600.000 dollars na. Maar zijn belangrijkste erfenis was uiteraard zijn getoonde moed.

Ondanks de tegenstrijdigheden in zijn leven, vooral het feit dat hij ertegen gekant was campagne te voeren voor homoseksuele gelijkheid, en de ernst van Aids niet snapte, toch was hij tegen het einde van zijn leven een geliefd figuur in de holebicultuur.

Vertel anderen over dit artikel :
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Twitter
  • E-mail this story to a friend!
  • Netvibes
  • NuJIJ
  • Technorati

Geef jouw mening

Invulvelden met een (*) zijn verplicht in te vullen.