Akerman, Chantal (1950)
De Belgische filmregisseur Chantal Akerman maakte haar eerste film “Saute ma ville” (een korte tragikomedie) toen ze 18 was. Sindsdien heeft ze talrijke films gemaakt over uiteenlopende thema´s. Toch gaan de meeste van haar films over vrouwen die vaak lesbisch zijn. De films van Chantal belichten vrouwen op het werk en thuis en de relaties die ze hebben met mannen, vrouwen en kinderen. Daarnaast gaan ze ook over thema´s als voedsel, liefde, seks, liefde en kunst.
Chantal werd geboren in Brussel in 1950. Ze was het kind van Poolse overlevenden van de holocaust. Toen ze 15 was, zag ze Jean-Luc Godard´s film “Pierrot le fou” en besloot ze om ook films te maken. In 1967 schreef ze zich in aan de Belgische filmschool INSAS. Daarna ging ze naar de “Université Internationale du Théâtre” in Parijs. Maar ze gaf haar studies op omdat ze in plaats van in de klas te zitten, films wou maken.
Ze nam baantjes aan als bediende en als serveerster om haar eerste film te kunnen maken. “Saute ma ville” was vooral te zien op filmfestivals en critici loofden het vernieuwende aspect van deze film.
In 1972 verhuisde Chantal naar New York. Ze keerde in 1973 terug naar Europa, maar haar verblijf in New York was cruciaal voor haar ontwikkeling als regisseur. Sindsdien heeft ze in New York, Brussel en Parijs gewoond.
Tijdens haar tienerjaren besloot Chantal om films te maken met scènes en personages die de kijkers onmiddellijk en persoonlijk aanspreken. Vreemd is dat haar personages bijna nooit praten. Daardoor onstaat er een stilte die meer leert over het karakter van het personage als zouden er dialogen zijn.
De eerste speelfilm van Chantal “Je, tu, il, elle” is paradigmatisch. Deze film kan opgevat worden als een studie over de veranderende grenzen van identiteit en seksualiteit. De film is verdeeld in drie stukken: “Tijd van Subjectiviteit”, “Tijd van het Andere” en “Tijd van Relatie”.
In “Tijd van Subjectiviteit” is het hoofdpersonage Julie (gespeeld door Chantal) te zien in een lege kamer. Julie verricht een serie van herhaaldelijke activiteiten zoals het versleuren van een bed, en dit volledig zonder context. Daardoor ontbreekt het Julie aan elke sociale plaats. Hierdoor voelt ze zich ongemakkelijk en ze uit haar emoties door alle objecten in de kamer te verplaatsen en door zich uit te kleden.
In “Tijd van het Andere” zie je Julie liften. Als een truckchauffeur haar oppikt, is ze zeer nieuwsgierig naar hem. Ze luistert aandacht naar zijn verhaal over de veranderingen die hij heeft meegemaakt over zijn seksueel verlangen voor zijn vrouw en zijn dochter. Als hij haar vraagt om hem te masturberen, gehoorzaamt zij. Wanneer Julie zichzelf masturbeert, erkent de chauffeur de complexiteit van Julie´s identiteit. Terwijl Julie even uit beeld is, kijkt de chauffeur recht in de camera en bevestigt hij kort de dubbele rol van Chantal als personage en als regisseuse.
Tijdens “Tijd van Relatie”, arriveert Julie aan het appartement van een jonge vrouw. Hoewel de vrouw eerst de seksuele avances van Julie weigert, maakt de vrouw eerst eten voor haar klaar en vrijt daarna met haar. Tijdens de lange vrijscène zijn beide vrouwen naakt en poseren ze frontaal. Na deze scène loopt Julie uit beeld en hoor je haar zingen onder de douche.
Je Tu Il Elle, film van Chantal Akerman
De lesbische vrijscène aan het einde van “Je, tu, il, elle” is op een ongemakkelijke directe maar afstandelijke manier gefilmd en doet denken aan voyeurisme en exhibitionisme. De scène, die ogenschijnlijk erotisch en mogelijk voyeuristisch is, wordt uitgevlakt en ontdaan van erotiek door de filmtechniek. De camera beweegt niet waardoor alle elementen in het beeld gelijk zijn: van de beddenlakens tot de borsten van de vrouwen wordt alles gelijkwaardig voorgesteld.
“Je, tu, il, elle” ondermijnt succesvol het begrip van een vaststaande seksualiteit. In het stuk “Tijd van Relatie” behandelt Chantal de complexiteit van haar dubbele rol als regisseuse en personage; tijdens de liefdesscène staat ze zowel voor als achter de camera. Tenslotte is er nog de titel van de film die verwijst naar de veranderlijkheid van de persoonlijke en seksuele identiteit.
Chantals omvangrijke filmografie omvat o.a. “Les Rendez-Vous d´Anna” over de reis van een regisseur door West-Europa, en “Window Shopping” is een gekke musical in een Parijs´ winkelcentrum. “Jeanne Dielman, 23 Quai du Commerce, 1080 Bruxelles”, de bekendste film van Chantal, is een gedetailleerde studie over een Belgische weduwe die een moord pleegt als een man haar georganiseerd leventje aan stukken rijt. Elke film van Chantal gaat over een andere wereld die zorgvuldig onderzocht wordt.
Chantal Akerman is één van de meest vernieuwende regisseurs van haar generatie. Het is niet haar bedoeling om traditionele verhalen te vertellen. Ze gebruikt een bijzondere filmtaal en stijl om mensen en plaatsen te onderzoeken.
