Baldwin, James Arthur (1924-1987)

james-arthur-baldwinJames werd geboren op 2 augustus 1924 in een hospitaal in Harlem in New York City in weinig benijdenswaardige omstandigheden; zijn moeder, Emma Berdis Jones, was een arme, ongetrouwde 22-jarige vrouw. Maar zijn overlijden drieënzestig jaar later op 1 december 1987 in zijn huis in Zuid-Frankrijk was een gebeurtenis waarover uitvoerig melding werd gemaakt op de voorpagina´s van de grootste kranten van de wereld. Zijn reis van een moeilijke kindertijd in Harlem tot zijn uiteindelijk status als legendarische artiest met een groot en trouw publiek was één van de meest fascinerende Amerikaanse levensverhalen uit de twintigste eeuw.

James had een moeilijke jeugd. Thuis werd hij geterroriseerd door een gewelddadige vader; buitenshuis werd hij gepest omwille van zijn kleine gestalte en zijn verwijfde manieren. Als adolescent zocht hij bescherming in de kerk, en na een emotionele spirituele bekering, werd hij op zijn veertiende een predikant en preekte hij regelmatig in evangelische kerken in Harlem. Als jonge volwassene had hij een hele reeks jobs: zo was hij spoorarbeider, ober, buschauffeur en liftjongen. Het was tijdens die tijd dat hij begon te schrijven.

Tijdens zijn jeugd werd hij zich ook bewust van wat het betekende om zwart te zijn in Amerika. Hij voelde zich gekwetst door het dagdagelijkse racisme. Zijn groeiend besef van zijn homoseksualiteit maakte deze pijn nog groter en hij voelde zich verward. Om te ontsnappen aan wat hij als krankzinnigheid beschouwde, vertrok hij in 1948 naar Parijs met slechts veertig dollar en geen kennis van het Frans. In Frankrijk, waar hij het grootste deel van zijn verdere leven zou doorbrengen, werd hij een professionele schrijver.

James was een productief artiest; hij publiceerde tweeëntwintig boeken tijdens een carrière van bijna veertig jaar. Hij schreef essays, fictie, drama en poëzie. In zijn eerste verzamelingen van essays, zoals “Notes of a Native Son” (1955) en “Nobody Knows My Name” (1961) combineerde hij zijn autobiografie met een scherpe culturele analyse om een briljante kritiek op de Amerikaanse rassenrelatie te creëren.

In “Fire Next Time” (1963), het bekendste non-fictie werk van James, daagde hij meedogenloos de logica van het blanke racisme uit en stelde hij een verlossende reis voor, weg van de raciale Apocalyps. In zijn meer controversiële teksten, zoals “Blues for Mister Charlie” (1964) en “The Evidence of Things Not Seen” (1985) onderzocht hij uitvoerig de banden tussen seksuele onzekerheden en raciale vijandigheden. Hoewel hij een boze profeet was, school achter zijn retorische raciale woede een scherpe en geruststellende boodschap van verzoening, vergiffenis en liefde.

Om de betekenis van James Baldwin voor de holebi-literatuur te begrijpen, moet men beginnen met het essay “The Preservation of Innocence”. Hij publiceerde het in “Zero”, een obscure en ondertussen stopgezette Marokkaanse krant, tijdens de zomer van 1949. Dit essay verscheen pas in 1989 in de Verenigde Staten toen het werd gepubliceerd in “Out/Look” met een voorwoord van Melvin Dixon.

In dit vroege essay – één van de weinige waarin James expliciet ingaat op het onderwerp homoseksualiteit – verdedigt hij de natuurlijke geaardheid en wettigheid van homoseksueel verlangen en suggereert hij dat homofobie een uiting is van heteroseksuele paniek. Vijandigheid tegenover homo´s, net zoals raciale vijandigheid, ligt volgens James aan tekort aan verbeelding en de onmogelijkheid om de volledigheid van iemands eigen menselijkheid te bevestigen. Deze vroege inzichten zijn een voorsmaak van zijn verdere behandeling van holebi-thema´s in zijn fictie.

“Outing”, een kortverhaal uit 1951, is de eerste fictieve tekst van James waarin homo-erotiek voorkomt. Het is een verhaal over de seksuele bewustwording van twee adolescente jongens, Johnny Grimes en David Jackson, die met elkaar optrekken tijdens een picknick van de kerk. Naarmate de dag vordert, wordt Johnny zich steeds meer bewust van zijn seksuele gevoelens voor David, gevoelens die hem zowel opwinden als beangstigen. Het verhaal eindigt dubbelzinnig: Johnny realiseert zich dat zijn seksualiteit zowel nieuwe mogelijkheden en gevaren inhoudt.

James behandelt dit thema van adolescent homoseksuele bewustwording uitgebreider in zijn eerste en misschien wel beste novelle “Go Tell It on the Mountain” (1953). Hoewel het boek misschien een poging is van James om in het reine te komen met zijn eigen seksualiteit, bevat het werk veel meer dan enkel autobiografische kenmerken. Het is doordrenkt met geschiedenis en hij maakt gebruik van bijbelse beelden. Het is een universeel verhaal over inwijding, ouder worden en het gevecht van een jonge man voor het recht op een eigen identiteit.

Hoewel het hoofdverhaal de familiale en raciale geschiedenis behandelt van het veertienjarig hoofdpersonage, John Grimes, gaat het nevenverhaal dieper in op de evolutie van zijn seksuele identiteit. John voelt zich onweerstaanbaar aangetrokken tot Elisha, zijn zeventienjarige zondagsschoolleerkracht. Er zijn slechts weinig Amerikaanse boeken die op deze manier een subtiel inzicht bieden op de bewustwording van een adolescente homo.

Dit thema van seksuele identiteit is het hoofdthema in het tweede boek van James Baldwin: Giovanni´s Room (1956). De personages zijn allen blank en de ongedwongen behandeling van homoliefde stelde vele lezers van James teleur. Toch zorgde “Giovanni´s Room” er uiteindelijk voor dat James een centrale plaats kreeg in de Amerikaanse holebi-literatuur.

“Giovanni´s Room” gaat over David, een jonge Amerikaan in Parijs. Hij wordt verliefd op Giovanni, een knappe Italiaan. Maar David kan niet overweg met zijn homoseksualiteit en verlaat Giovanni. Deze zoekt zijn toevlucht in de seksuele onderwereld van Parijs. Het verhaal wordt nogal sensationeel als Giovanni een moord pleegt op Guillaume, een man die hem heeft vernederd en uitgebuit. Hij wordt opgepakt, berecht, schuldig bevonden en tot de dood veroordeeld.

Met een uitgebreide flashback reconstrueert David zijn relatie met Giovanni en zijn eigen rol in het lot van Giovanni. In de herinneringen van David, dramatiseert James Baldwin sterk het centrale dilemma van het hoofdpersonage: hij zit gevangen tussen de culturele verwachtingen van de hetero´s en verlangen naar andere mannen. David kan zijn dilemma niet oplossen; omdat hij zijn eigen seksualiteit niet kan aanvaarden kan hij niet oprecht leven en liefhebben.

“Another Country”, de controversiële bestseller van Baldwin, werd gepubliceerd in 1962. Het is een complex boek waarin raciale en seksuele protesten met elkaar worden verbonden. Het verhaal speelt zich vooral af in New York City en het verhaal is opgebouwd rond de levens van acht raciaal, regionaal, socio-economisch en seksueel verschillende personages. Deze multiculturele verzameling stelt Amerika in het klein voor: de onderlinge conflicten staan symbool voor de grote crisissen in de Amerikaanse maatschappij.

Ook al brengt dit boek een afschuwelijke weerspiegeling van het huidige leven, toch wordt de mogelijkheid geprezen van verlossing dankzij liefde. En daar het gaat om een werk dat werd geschreven in de tijd voor de Stonewall-rellen, is het thema homoseksualiteit verrassend beredeneerd uitgewerkt. In het boek veroorzaakt homoseksualiteit noch paniek, noch schuld. Het personage Eric, een zuiderse blanke homo die de hoofdrol speelt in het boek, lijdt wel onder zijn seksualiteit, maar volgens James Baldwin zorgt dit lijden ervoor dat hij zichzelf en de anderen beter leert kennen. Volgens James kan homoseksualiteit een redding betekenen en kan het als stevige basis dienen voor de verbeelding en voor de uitbouw van een betere, nieuwe wereld.

Het idee dat homoseksualiteit een redding kan zijn, wordt nog meer naar voren gebracht in zijn volgende boek “Tell Me How Long the Train´s Been Gone” (1968). Het is het verhaal van Leo Proudhammer, een negenendertigjarige biseksueel en een succesvolle zwarte acteur. Terwijl hij van een hartaanval herstelt in een hospitaal in San Francisco, kijkt Leo terug op zijn leven, van zijn arme jeugd in Harlem tot zijn huidige status van succesvolle artiest.

In zijn herinneringen zoekt hij naar een patroon voor zijn ordeloos leven. In zijn homoseksuele relatie met Christopher, een jonge blanke revolutionair, vindt Leo uiteindelijk het centrale doel van zijn leven. Net zoals in “Another Country” geeft James Baldwin de homo de rol van redder.

Maar Christopher is openlijk homo en heeft geen problemen met zijn seksualiteit. Door het zwartmilitante en de homoseksualiteit van Christopher te combineren, suggereert James Baldwin dat er geen fundamenteel conflict is tussen beiden. Deze suggestie is waarschijnlijk het antwoord van James op de gemene reacties op zijn boeken die hij eerder kreeg van boze zwarte militanten, die zich ongemakkelijk voelden bij de groeiende rol van James (een openlijk homoseksuele zwarte man) in de burgerrechtenbeweging.

In het volgende boek van James Baldwin “If Beale Street Could Talk” (1974) is geen sprake van homoseksualiteit, maar in zijn zesde en laatste boek “Just Above My Head”, is Arthur Montana het hoofdpersonage. Arthur is een pas overleden zwarte homoseksuele gospelzanger en zijn leven wordt verteld door de ogen van zijn broer, Hall Montana. Deze probeert het moeilijke leven en de eenzame dood van zijn broer te begrijpen.

Homoseksualiteit, zoals in “Another Country” en “Go Tell” is één van de hoofdthema´s in het boek, maar in tegenstelling tot deze eerdere werken behandelt James Baldwin dit thema minder zelfbewust. Het homothema is meer geïntegreerd in het geheel en wordt beschreven als een essentieel, doch problematisch, aspect van de zoektocht van Arthur naar identiteit, betekenis en liefde.

James Baldwin is een pioniersfiguur in de literatuur van de twintigste eeuw. Als een zwarte, homoseksuele schrijver in een cultuur waarin blanken en hetero´s de plak zwaaien, is zijn werk een uitdaging voor het Amerikaanse racisme en de verplichte heteroseksualiteit. Als zwarte schrijver, is hij één van de beste. Als homoseksueel schrijver, bezet hij een vooraanstaande plaats.

Lang voor de Stonewall-rellen van 1969 de holebi-literatuur bevrijdden in Amerka, maakte hij van zijn seksualiteit een vitaal onderdeel van zijn artistieke visie. En door homoseksuele en biseksuele thema´s in zijn fictie te beschrijven, brak hij met de Afro-Amerikaanse literaire conventies. Daardoor creëerde hij ruimte voor een nieuwe generatie van jonge Afro-Amerikaanse homoseksuele schrijvers die na hem kwamen.

James Baldwin stief in 1987. Hij ligt begraven in het Ferncliff Cemetery and Mausoleum, Hartsdale, New York.

Vertel anderen over dit artikel :
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Twitter
  • E-mail this story to a friend!
  • Netvibes
  • NuJIJ
  • Technorati
Geplaatst op 03 augustus 2009 - 0 reacties op dit artikel.

Tags :

Geef jouw mening

Invulvelden met een (*) zijn verplicht in te vullen.